قبض مىكنم ، لحظه اى گوشه خانه مىايستم ، و مىگويم به خدا سوگند كه من هيچ گناهى ندارم ، چون مامورم ، و من بار ديگر ، و بار ديگر به اين خانواده بر مىگردم ، الحذر الحذر ، و خداى تعالى هيچ اهل بيتى و كلوخى و مويى و كركى در خشكى و دريا خلق نكرده ، مگر آنكه من در هر شبانه روز پنج نوبت آنها را از نظر مىگذرانم .
حتى من به صغير آنان و كبيرشان از خودشان آشناترم ، و به خدا سوگند اى محمد من قادر نيستم كه حتى جان يك پشه را قبض كنم ، مگر وقتى كه خداى تعالى مرا دستور قبض آن را بدهد « 1 » .
و در تفسير قمى در ذيل آيه * ( « وَلَوْ شِئْنا لآتَيْنا كُلَّ نَفْسٍ هُداها » ) * معصوم ( ع ) فرمود : يعنى اگر بخواهيم همه را معصوم از گناه كنيم ، مىتوانيم « 2 » .
مؤلف : مقام عصمت منافاتى با اختيار ندارد ، و به همين جهت بين مضمون اين روايت و آنچه در تفسير آيه گفتيم منافاتى نيست .
گفتارى در پيدايش انسان اولى
در تفسير سوره نساء گفتارى در اين معنا گذشت ، و گفتار ما در اينجا به منزله تكميل همان بحث است ، در آنجا گفتيم كه آيات كريمه قرآن ظاهر قريب به صريح است در اينكه بشر موجود امروزى - كه ما افرادى از ايشانيم - ، از طريق تناسل منتهى مىشوند به يك زن و شوهر معين ، كه قرآن نام آن شوهر را آدم معرفى كرده ، و نيز صريح است در اينكه اين اولين فرد بشر و همسرش از هيچ پدر و مادرى متولد نشدهاند ، بلكه از خاك يا گل يا لايه يا زمين ، به اختلاف تعبيرات قرآن - خلق شدهاند .
اين آن معنايى است كه آيات با ظهور قوى خود ، آن را افاده مىكنند ، چيزى كه هست ظهور آيات در اين معنا به حد صراحت نمىرسد ، و نص در اين معنا نيست ، تا نشود آن را تاويل كرد ، از سوى ديگر ، مساله از ضروريات دين هم نيست ، تا منكر آن مرتد از دين باشد ، بله ممكن است اين معنا را از ضروريات قرآن دانست ، كه نسل حاضر بشر منتهى به مردى به نام آدم است .
هامش
( 1 ) الدر المنثور ، ج 5 ، ص 174 .
( 2 ) تفسير قمى ، ج 2 ، ص 168 .