چيست ؟ حضرتش فرمود : اى ابن عباس اما آنچه كه ظاهر است اسلام است و آنچه كه خدا آفريده ، از خلقت و رزقى كه به تو افاضه كرده ، و اما آنچه باطن است اين است كه اعمال زشتت را پوشانده و رسوايت نكرده ، اى ابن عباس خداى تعالى مىفرمايد : من سه چيز را به مؤمن دادهام ، كه از خود او نيست ، اول دعائى كه مؤمنين بعد از او بر او مىخوانند با اينكه او ديگر عملى ندارد ، و دوم اينكه ثلث مالش را براى خودش قرار دادم ، تا با آن گناهانش را ببخشم ، سوم اينكه كارهاى زشتش را پوشاندم ، و به هيچ يك از آنها رسوايش نكردم ، با اينكه اگر يكى از آنها را بر ملا و فاش مىساختم ، حتى خاندانش او را طرد مىكردند ، تا چه رسد به غريبه ها « 1 » .
مؤلف : قريب به اين مضمون را سيوطى در الدر المنثور به چند طريق از ابن عباس آورده ، و اين حديث هم مانند دو حديث قبلى از باب تطبيق يكى از مصاديق نعمتهاى ظاهرى و باطنى بر كلى آن است « 2 » .
و در توحيد به سند خود از عمر بن اذينة از امام ابى جعفر ( ع ) روايت كرده كه در حديثى فرمود : رسول خدا ( ص ) فرموده : هر مولودى با فطرت يعنى معرفت اينكه خدا آفريدگار اوست متولد مىشود ، و اين همان است كه خداى تعالى مىفرمايد :
« * ( وَلَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّماواتِ وَالأَرْضَ لَيَقُولُنَّ اللَّه ) * - و اگر از ايشان بپرسى چه كسى آسمانها و زمين را آفريده هر آينه حتما خواهند گفت اللَّه » « 3 » .
و در تفسير قمى در ذيل آيه * ( « ألَمْ تَرَ أَنَّ الْفُلْكَ تَجْرِي فِي الْبَحْرِ بِنِعْمَتِ اللَّه » ) * از امام ( ع ) نقل كرده كه فرمود « كشتىها در دريا به قدرت خدا حركت مىكنند » « 4 » .
و نيز در همان كتاب در ذيل آيه * ( « إِنَّ فِي ذلِكَ لآياتٍ لِكُلِّ صَبَّارٍ شَكُورٍ » ) * نقل كرده كه فرمود : صبار آن كسى است كه در برابر فقر و فاقه خويشتن دارى مىكند ، و شكور آن كسى است كه بر همه احوال شكر خدا مىگزارد « 5 » .
و در مجمع البيان در ذيل همين آيه گفته : در حديث آمده ، كه ايمان دو نيم است ، نيمى صبر است ، و نيمى شكر « 6 » .
هامش
( 1 ) مجمع البيان ، ج 8 ، ص 320 .
( 2 ) الدر المنثور ، ج 5 ، ص 167 .
( 3 ) التوحيد صدوق ، ص 330 ، ح 9 .
( 4 و 5 ) تفسير قمى ، ج 2 ، ص 166 - 167 .
( 6 ) مجمع البيان ، ج 8 ، ص 323 .