* ( « بِاللَّيْلِ وَالنَّهارِ » ) * بين دو قرين « منامكم و ابتغاؤكم » فاصله شده ، براى اينكه هر دو از جنس زمانند ، و زمان و آنچه در زمان واقع مىشود شىء واحد است ، علاوه بر اين خود لف ، بر مساله اتحاد كمك مىكند .
احتمال هم دارد كه لف و نشرى در كار نباشد ، و معناى آيه اين باشد كه : يكى از آيات خدا خواب شما در شب و روز ، و كار و كسبتان در شب و روز است ، و ليكن معناى اول روشنتر است ، چون در قرآن كريم مكرر آمده ، و بهترين معانى آن معنايى است كه قرآن بر آن دلالت كند « 1 » .
و از آنچه گذشت معلوم شد كه چرا در ذيل آيه فرمود : * ( « إِنَّ فِي ذلِكَ لآياتٍ لِقَوْمٍ يَسْمَعُونَ » ) * . * ( « وَمِنْ آياتِه يُرِيكُمُ الْبَرْقَ خَوْفاً وَطَمَعاً ، وَيُنَزِّلُ مِنَ السَّماءِ ماءً ، فَيُحْيِي بِه الأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها » ) * ظاهرا كلمه « يريكم » كه فعل است ، در جاى مصدر نشسته ، براى اينكه بايد مىفرمود : يكى ديگر از آيات او نشان دادن برق به شما است ، ولى فرموده يكى از آيات او اين است كه برق را به شما نشان مىدهد ، پس فعل « نشان مىدهد » در جاى « نشان دادن » نشسته ، و به همين جهت نفرمود : « ان يريكم » هم چنان كه در چند آيه قبل فرمود : « ان خلقكم » و * ( « أَنْ خَلَقَ لَكُمْ » ) * براى اينكه خود فعل ، كار مصدر را كرده ، و ديگر احتياج به « ان » مصدريه نيست .
و نشستن فعل در جاى مصدر از لغتهاى خوب عرب است ، و مثل معروف در زبانها را هم كه مىگويند : « تسمع بالمعيدى خير من ان تراه - نام معيدى را از دور بشنوى بهتر است از اينكه ببينى » بر همين لغت حمل مىكنند ، و مىگويند معنايش اين است كه : شنيدنت بهتر از ديدنت مر او راست ، و هيچ عيبى ندارد ، كه كلام خدا را بر اين معنا حمل كنيم ، چون خداى تعالى در اول آيات مورد بحث تعبيرهاى گوناگون كرده ، يك جا بدون « أن » مصدريه آورده و فرموده « يريكم » ، و يك جا با « ان » آورده و فرموده : * ( « أَنْ تَقُومَ » ) * يك جا خود مصدر را آورده و فرموده : « منامكم » .
البته در خصوص كلمه « يريكم » احتمال هست كه حرف « ان » مصدريه در آن حذف شده ، و تقدير « ان يريكم » باشد ، مؤيد اين احتمال اين است كه بعضى « 2 » كلمه مزبور را
هامش
( 1 ) تفسير كشاف ، ج 3 ، ص 473 .
( 2 ) روح المعانى ، ج 21 ، ص 32 .