* ( « بَلْ هُوَ آياتٌ بَيِّناتٌ فِي صُدُورِ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ ، وَما يَجْحَدُ بِآياتِنا إِلَّا الظَّالِمُونَ » ) * اين آيه اعراض از مطلبى تقديرى است كه از آيه قبل استفاده مىشد ، چون بعد از آنكه تلاوت و نوشتن را با هم از رسول خدا ( ص ) نفى كرد ، و فرمود تو نه مىخواندى ، و نه مىنوشتى ، چنين استفاده مىشد كه قرآن كتابى نيست كه جمعآورى شده و با خطوطى نوشته شده باشد ، لذا اين سؤال پيش مىآمد كه پس قرآن چيست ؟ از اين سؤال تقديرى و فرضى با كلمه اعراض ( بل ) پاسخ داده و فرموده : « بل هو - بلكه او - قرآن - آياتى است روشن ، در سينه هاى كسانى كه بهره اى از علم داده شدهاند » .
و در جمله * ( « وَما يَجْحَدُ بِآياتِنا إِلَّا الظَّالِمُونَ » ) * ، مراد از ظلم ، بقرينه مقام ، ظلم به آيات خدا و تكذيب آنها ، و استكبار از پذيرفتن آنها ، از روى عناد و تعنت است .
* ( « وَقالُوا لَوْ لا أُنْزِلَ عَلَيْه آياتٌ مِنْ رَبِّه ، قُلْ إِنَّمَا الآياتُ عِنْدَ اللَّه ، وَإِنَّما أَنَا نَذِيرٌ مُبِينٌ » ) * بعد از آنكه نام كتاب را برد ، و رسول خدا ( ص ) را دستور داد تا آن را بر مردم بخواند ، و به سوى خدا دعوت كند ، و نيز بعد از آنكه خاطرنشان ساخت كه بعضى از ايشان به آن ايمان مىآورند ، و بعضى كه كافر و ظالمند ايمان نمىآورند ، اينك در اين آيه و دو آيه بعد اشاره مىكند به اينكه دسته دوم اعتنايى به قرآن ندارند ، با اينكه قرآن آيت و معجزه نبوت است ، و از آن جناب معجزه اى دلخواه خود مىخواهند ، و به پاسخ از آن مىپردازد .
پس جمله * ( « وَقالُوا لَوْ لا أُنْزِلَ عَلَيْه آياتٌ مِنْ رَبِّه » ) * ، همان پيشنهاد ايشان است كه چرا غير از قرآن معجزات ديگرى به او نازل نشد ؟ و اين در حقيقت طعنه و تعريضى است كه به قرآن كريم زدهاند ، مىخواستهاند بگويند : قرآن معجزه نيست ، و پيش خود خيال كردهاند كه يك فرد وقتى مىتواند پيامبر خدا باشد كه نيرويى الهى و غيبى داشته باشد ، و با آن بر هر كارى كه بخواهد قادر باشد .
و اگر گفتند « * ( لَوْ لا أُنْزِلَ عَلَيْه ) * - چرا بر او نازل نشد » ، و نگفتند « لو لا ياتينا بآيات - چرا براى ما معجزاتى نمىآورد ؟ » خواستند نوعى استهزاء كرده باشند ، هم چنان كه در آيه « يا أَيُّهَا الَّذِي نُزِّلَ عَلَيْه الذِّكْرُ إِنَّكَ لَمَجْنُونٌ لَوْ ما تَأْتِينا بِالْمَلائِكَةِ إِنْ كُنْتَ مِنَ الصَّادِقِينَ » « 1 » به اين
هامش
( 1 ) هان اى كسى كه ذكر بر او نازل شده تو ديوانه اى ، چرا ملائكه را پيش ما نمىآورى اگر راست مىگويى ؟ . سوره حجر آيه 6 و 7 .