* ( « وَكَذلِكَ أَنْزَلْنا إِلَيْكَ الْكِتابَ ، فَالَّذِينَ آتَيْناهُمُ الْكِتابَ يُؤْمِنُونَ بِه وَمِنْ هؤُلاءِ مَنْ يُؤْمِنُ بِه ، وَما يَجْحَدُ بِآياتِنا إِلَّا الْكافِرُونَ » ) * يعنى اين چنين و بر اين صفت ما كتاب و قرآن را بر تو نازل كرديم ، يعنى بر صفت اسلام و تسليم شدن براى خدا ، و اينكه ساير كتابهاى آسمانى و پيغمبران او را تصديق داشته باشى .
بعضى « 1 » از مفسرين گفتهاند : « معناى آيه اين است كه : همانطور كه كتاب بر موسى و عيسى نازل كرديم ، بر تو نيز نازل كرديم كه قرآن است » .
و بنا بر اين جمله * ( « فَالَّذِينَ آتَيْناهُمُ الْكِتابَ . . . » ) * ، تفريعى است بر چگونگى نازل شدن قرآن ، و معنايش اين است كه : از آنجايى كه قرآن در باره تسليم خدا شدن ، و تصديق كتب و پيامبران خدا نازل شده ، طبعا اهل كتاب هم به آن ايمان خواهند آورد ، براى اينكه اگر ايشان به كتاب آسمانى ، و پيغمبر خود ايمان آوردهاند ، به خاطر همين است كه : خواستهاند تسليم خدا باشند ، و هر دستورى كه خدا بدهد فرمان ببرند .
البته بعضى از اينان يعنى مشركين و بتپرستان نيز كسانى هستند كه به اين كتاب ايمان مىآورند ، و هر كس آيات ما را انكار كند و به آن ايمان نياورد كافر است كه همه جا و همواره مىخواهد با باطل روى حق را بپوشاند .
بعضى « 2 » احتمال دادهاند كه : « مراد از « الذين آتيناهم الكتاب » خود مسلمانان باشند ، و مراد از مشار اليه « هؤلاء » ، اهل كتاب بوده باشد » . ليكن اين احتمال بعيد است ، و مانند آن در بعد ، اين احتمال است كه بگوييم ضمير در » يؤمن به « به رسول خدا ( ص ) برمىگردد .
اين نكته بر خواننده پوشيده نماند ، كه جمله « * ( وَمِنْ هؤُلاءِ مَنْ يُؤْمِنُ بِه ) * - و از اينان كسى است كه به آن ايمان مىآورد » مىفهماند كه اين گونه افراد از ميان مشركين نوعى استقلال دارند .
* ( « وَما كُنْتَ تَتْلُوا مِنْ قَبْلِه مِنْ كِتابٍ وَلا تَخُطُّه بِيَمِينِكَ إِذاً لَارْتابَ الْمُبْطِلُونَ » ) * كلمه « تتلوا » از ماده تلاوت است ، كه به معناى خواندن است ، چه خواندن از روى كتاب ، و چه از حفظ ، و مراد از آن در آيه مورد بحث به قرينه مقام همان اول است .
كلمه « تخطه » از ماده « خط » است ، كه به معناى نوشتن است ، كلمه « مبطلون »
هامش
( 1 و 2 ) مجمع البيان ، ج 8 ، ص 287 .