الهى ، كه به هيچ وجه و در حق هيچ كس از آن چشمپوشى نمىشود ، در همه امتهاى گذشته اجراء كرده ، در اين امت نيز اجراء مىكند ، اينك در اين آيات به هفت داستان از انبياى گذشته ، و امتهاى آنان اشاره مىكند كه ايشان عبارتند از :
نوح ، ابراهيم ، لوط ، شعيب ، هود ، صالح و موسى ( ع ) كه خداى تعالى همه امتهاى آنان را با فتنه هايى كه برايشان پيش آورد ، بيازمود ، جمعى از آنان نجات يافته ، و جمعى ديگر هلاك شدند ، چيزى كه هست در باره سه امت اول ، هم نجات را ذكر كرده و هم هلاكت را ، و در باره چهار امت آخرى تنها هلاكت را ذكر فرموده :
* ( « وَلَقَدْ أَرْسَلْنا نُوحاً إِلى قَوْمِه فَلَبِثَ فِيهِمْ أَلْفَ سَنَةٍ إِلَّا خَمْسِينَ عاماً ، فَأَخَذَهُمُ الطُّوفانُ وَهُمْ ظالِمُونَ » ) * در مجمع البيان گفته است : كلمه « طوفان » به معناى آب بسيار زياد و عميق است ، و بدين جهت آن را طوفان گفتهاند كه به خاطر بسيارىاش در اطراف زمين طواف مىكند ، و مىگردد « 1 » .
بعضى « 2 » ديگر گفتهاند : كلمه طوفان به معناى هر چيزى است كه در عين بسيارى و شدتش دور چيزى طواف كند ، مانند سيل ، باد و ظلمت ، و ليكن بيشتر در آب استعمال مىشود .
و اگر به جاى اينكه بفرمايد نهصد و پنجاه سال در بين مردم زيست كرد ، فرمود ، هزار سال مگر پنجاه سال ، منظور زياد جلوه دادن مدت دعوت اوست ، و از ظاهر آيه برمىآيد كه اين مدت يعنى هزار الا پنجاه ، مدت دعوت نوح ( ع ) بوده ، يعنى فاصله بين بعثت او ، و وقوع طوفان ، كه قهرا چند سال هم قبل از بعثت و بعد از طوفان زندگى كرده ، بنا بر اين فرموده قرآن با گفته تورات در اين باره مغاير است ، چون تورات گفته كه نهصد و پنجاه سال مدت عمر او بوده ، و ما در تفسير سوره هود ، در ضمن داستانهاى آن جناب به اين نكته اشاره كرديم ، بقيه الفاظ آيه روشن است .
* ( « فَأَنْجَيْناه وَأَصْحابَ السَّفِينَةِ وَجَعَلْناها آيَةً لِلْعالَمِينَ » ) * يعنى ما نوح و ياران او را كه با او سوار كشتى شدند نجات داديم ، و آنان عبارت بودند از خانواده نوح ، و عده كمى از كسانى كه به وى ايمان آورده بودند ، و از ظالمان نبودند .
از ظاهر عبارت برمىآيد كه ضمير در « جعلناها » به واقعه ، و يا به نجات برمىگردد ،
هامش
( 1 ) مجمع البيان ، ج 8 ، ص 275 .
( 2 ) روح المعانى ، ج 20 ، ص 143 .