ممكن است واقع شود ، و اما اينكه واقع هم شده ، دلالت ندارد .
و اما اينكه استدلال كرده به جمله * ( « وَمَنْ جاهَدَ . . . » ) * ، اين نيز دلالت ندارد ، براى اينكه در سابق توضيح داديم كه مراد از اين جهاد ، جهاد با نفس است ، نه قتال با كفار ، پس حق مطلب اين است كه : آيات شريفه هيچ دلالتى ندارد بر اينكه سوره و يا بعضى از آن در مدينه نازل شده است .
* ( « وَقالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِلَّذِينَ آمَنُوا اتَّبِعُوا سَبِيلَنا ، وَلْنَحْمِلْ خَطاياكُمْ وَما هُمْ بِحامِلِينَ مِنْ خَطاياهُمْ مِنْ شَيْءٍ إِنَّهُمْ لَكاذِبُونَ » ) * مراد از جمله آنان كه كافر شدند ، مشركين مكه است ، كه براى اولين بار نسبت به دعوت حقه اسلام اظهار كفر كردند ، و مراد از جمله كسانى كه ايمان آوردند ، مؤمنين به آن دعوت است ، كه براى اولين بار به آن دعوت ايمان آوردند ، و اينكه آن كفار به اين مؤمنين گفتند : اگر راه ما را پيروى كنيد خطاهايتان را گردن مىگيريم ، در حقيقت نوعى دلجويى از مؤمنين است ، خواستهاند بگويند اگر به شرك قبلى برگرديد ، و راه ما را كه همان شرك است پيروى كنيد ، بهر حال ضرر نمىبينيد ، براى اينكه اگر اين برگشتن خطا نباشد ، كه هيچ ، و اگر هم خطا و گناه باشد ، ما گناهتان را گردن مىگيريم ، و به همين جهت نگفتند : اگر خطا باشد گردن مىگيريم ، بلكه به طور مطلق گفتند ما خطاهاى شما را گردن مىگيريم .
پس گويا گفتهاند : به فرض كه پيرويتان از طريقه ما خطا باشد ، ما آن را از شما گردن مىگيريم ، و تمامى لوازمى هم كه بر آن خطا مترتب شود گردن مىگيريم ، و يا گفتهاند ما از شما تمامى خطاها را كه از جمله آنها يكى همين خطاى برگشتن به شرك است گردن مىگيريم .
* ( « وَما هُمْ بِحامِلِينَ مِنْ خَطاياهُمْ مِنْ شَيْءٍ » ) * - اين جمله رد كلام مشركين است ، كه گفتند ما حتما خطاهاى شما را گردن مىگيريم ، البته ردى است كه محفوف به حجت است ، چون اگر پيروى طريقه مشركين و برگشتن از ايمان به خدا به راستى خطا باشد اين خطا نزد خدا محفوظ خواهد بود ، و روزى به صاحبش برگشت خواهد كرد ، و انتقال اين خطا از عهده مرتكب آن به عهده ديگرى محتاج به اذن خدا است ، چون اوست كه در برابر خطا مؤاخذه و كيفر مىكند ، و خدا هم نه تنها چنين اجازه اى نداده ، بلكه صريحا فرموده : آنان نمىتوانند خطاهاى ايشان را گردن بگيرند ، و به طور عموم گردن گرفتن تمامى خطاهاى ايشان را از آنان نفى كرده ، نه يك خطاى معين .
جمله * ( « إِنَّهُمْ لَكاذِبُونَ » ) * مشركين نامبرده را تكذيب مىكند ، چون سخن مشركين به طور