قرآن را بر تو واجب كرده ، قبلا هم كه تورات را به قرآن تشبيه كرده بود ، و نجات دادن بنى اسرائيل را هم قبل از فرستادن تورات آورده بود ، تا مقدمه براى نزول تورات باشد ، و بنى اسرائيل با اخذ به آن و عمل به آن امامان و وارثان باشند .
پس در نتيجه معناى آيه اين مىشود : آن كسى كه قرآن را بر تو واجب كرد تا بر مردم بخوانى و ابلاغ كنى و دستوراتش را به كار بندى به زودى تو را به آن محلى برمىگرداند كه اين برگشتنت عود باشد و آنجا معادت شود هم چنان كه تورات را بر موسى نازل كرد و با نزول آن قدر و منزلت خودش و قومش را بالا برد .
و معلوم است كه رسول خدا ( ص ) قبلا در مكه بود ، مكه اى كه در آن همه گونه شدائد و فتنه ها را ديد ، آن گاه مهاجرت كرد و سپس بدانجا برگشت ، در حالى كه فتح و فيروزى داشت و در حالى كه پايه هاى دينش محكم ، و اركان ملتش مستحكم شده بود ، بتهاى مكه را بشكست ، و بنيان شرك را ويران ساخت ، و مؤمنين وارث آن سرزمين شدند ، در حالى كه از آنجا با ذلت و خوارى بيرون گشته بودند .
و اگر كلمه « معاد » را نكره آورد ، براى اين است كه به عظمت اين عود اشاره كند ، و بفهماند كه اين برگشتن قابل قياس به بودن قبلىاش در مكه نيست و تاريخ هم اين معنا را تصديق مىكند .
* ( « قُلْ رَبِّي أَعْلَمُ مَنْ جاءَ بِالْهُدى وَمَنْ هُوَ فِي ضَلالٍ مُبِينٍ » ) * - اين جمله مؤيد معنايى است كه ما براى « معاد » كرديم ، چون نظير جمله اى است كه موسى ( ع ) وقتى كه مردم تكذيبش كرده ، و آيات بيناتش را به سحر نسبت دادند - گفت : « رَبِّي أَعْلَمُ بِمَنْ جاءَ بِالْهُدى مِنْ عِنْدِه وَمَنْ تَكُونُ لَه عاقِبَةُ الدَّارِ » .
در اين آيه رسول گرامى خود را دستور مىدهد به فرعونهاى زمان خود ، يعنى بزرگان مشركين ، كه تكذيبش كردند ، و به سحر نسبتش دادند ، همان را بگويد ، كه موسى ( ع ) به آل فرعون گفت ، چون كه تكذيبش كردند ، و به سحر نسبتش دادند .
زيرا مشابهت تامى هست ميان بعثت آن جناب و موسى ( ع ) ، و همچنين سير دعوتشان ، هم چنان كه از داستان وارده در اين سوره ظاهر مىشود ، و هم چنان كه با تامل در آيه « إِنَّا أَرْسَلْنا إِلَيْكُمْ رَسُولًا شاهِداً عَلَيْكُمْ كَما أَرْسَلْنا إِلى فِرْعَوْنَ رَسُولًا » « 1 » كاملا ظاهر مىشود .
هامش
( 1 ) به سوى شما رسولى فرستاديم تا شاهد بر شما باشد ، هم چنان كه به سوى فرعون نيز رسولى فرستاديم . سوره مزمل ، آيه 15 .