أَيْدِي النَّاسِ » « 1 » .
از اينجا روشن مىشود كه علو خواهى يكى از مصاديق فساد خواهى است ، و اگر از ميان فسادها خصوص علوخواهى و برترى جويى را نام برده ، براى اين است كه نسبت به خصوص آن عنايت داشته است ، و حاصل معناى آيه اين است كه : اين خانه آخرت ، يعنى بهشت را اختصاص به افرادى مىدهيم ، كه نمىخواهند با برترىجويى بر بندگان خداوند و با هر معصيتى ديگر در زمين فساد راه بيندازند .
اين آيه شريفه عموميت دارد ، و مىرساند كه تنها كسانى به بهشت مىروند ، كه در زمين ، هيچ يك از مصاديق فساد و يا به عبارتى ديگر هيچ يك از گناهان را مرتكب نشوند ، به طورى كه حتى اگر در همه عمر يك گناه كرده باشند ، از بهشت محروم مىشوند ، و ليكن آيه ديگرى از قرآن كريم اين عموم را تخصيص زده و فرموده : « إِنْ تَجْتَنِبُوا كَبائِرَ ما تُنْهَوْنَ عَنْه ، نُكَفِّرْ عَنْكُمْ سَيِّئاتِكُمْ ، وَنُدْخِلْكُمْ مُدْخَلًا كَرِيماً » « 2 » .
* ( « وَالْعاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ » ) * - يعنى عاقبت نيك و پسنديده ، كه همان خانه سعيد آخرت ، و يا عاقبت سعيد در دنيا و آخرت است ، از آن مردمى است كه تقوى پيشه كنند ، چيزى كه هست از دو احتمال مزبور احتمال اول مورد تاييد سياق هر دو آيه است .
* ( « مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَه خَيْرٌ مِنْها » ) * هر كس كارى نيك كند پاداشى بهتر از آن دارد ، براى اينكه پاداشش به فضل خدا چند برابر مىشود ، هم چنان كه خودش در جاى ديگر فرمود : « مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَه عَشْرُ أَمْثالِها » « 3 » .
* ( « وَمَنْ جاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلا يُجْزَى الَّذِينَ عَمِلُوا السَّيِّئاتِ إِلَّا ما كانُوا يَعْمَلُونَ » ) * و كسى كه عمل زشت كند زشتكاران جز همان عملشان پاداش داده نمىشوند ، يعنى بر آنچه كه كردهاند چيزى اضافه نمىشود ، و در اين ، كمال عدل الهى است ، هم چنان كه در كار نيك پاداش به ده برابر كمال فضل اوست .
ظاهر كلام اقتضاء داشت به جاى جمله * ( « فَلا يُجْزَى الَّذِينَ عَمِلُوا » ) * بفرمايد : « فلا يجزون » يعنى ضميرى به كلمه « من - كسى كه » برگرداند ، ولى چنين نفرمود ، بلكه دوباره
هامش
( 1 ) فساد در بر و بحر عالم پديد آمد به خاطر آنچه مردم به دست خود كردند . سوره روم ، آيه 41 .
( 2 ) اگر از آنچه نهى شدهايد گناهان بزرگ را ترك كنيد ، ما گناهان ديگرتان را جبران نموده ، و شما را به منزلى آبرومند مىبريم . سوره نساء ، آيه 31 .
( 3 ) هر كس كار نيك كند ، ده برابر مثل آن پاداش دارد . سوره انعام ، آيه 160 .