* ( « وَأَعْتَزِلُكُمْ وَما تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّه وَأَدْعُوا رَبِّي عَسى أَلَّا أَكُونَ بِدُعاءِ رَبِّي شَقِيًّا » ) * .
در اين آيه وعده مىدهد به كناره گيرى و دورى از مشركين و از اصنام آنان ، تا با خداى خود خلوت نموده خالص او را بخواند ، تا شايد دعايش بىثمر نشود ، و اگر در اين كار اظهار رجاء و اميد كرد براى اين بود كه اين گونه اسباب يعنى دعا و توجه به سوى خدا و امثال آن ، اسبابى نيست كه چيزى را بر خدا واجب كند ، بلكه اگر خدا در مقابل آن ثوابى بدهد و سعادتى مرحمت كند و يا هر پاداش نيك ديگرى بدهد همه از باب تفضل است ، علاوه بر اين ملاك امور ، خاتمه آن است و جز خدا كسى از غيب و از خواتم امور خبر ندارد ، پس مرد مؤمن بايد كه هميشه بين خوف و رجاء باشد .
* ( « فَلَمَّا اعْتَزَلَهُمْ وَما يَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّه وَهَبْنا لَه إِسْحاقَ وَيَعْقُوبَ ) * . . . * ( لِسانَ صِدْقٍ عَلِيًّا » ) * .
بعيد نيست اينكه به جاى بردن نام فرزند ديگر خود اسماعيل ، نام نوه خود يعقوب را برد براى اين بوده كه خواسته است به توالى شجره نبوت در بنى اسرائيل اشاره كند ، چون از دودمان يعقوب جمع كثيرى از انبياء بودهاند ، مؤيد اين معنا جمله * ( « وَكُلًّا جَعَلْنا نَبِيًّا » ) * است .
* ( « وَوَهَبْنا لَهُمْ مِنْ رَحْمَتِنا » ) * - ممكن است مراد از رحمت ، امامت باشد ، هم چنان كه در آيه 72 و 73 سوره انبياء كه آن موهوب را صريحا نام برده ائمه اى صالح خوانده و فرموده « وَوَهَبْنا لَه إِسْحاقَ وَيَعْقُوبَ نافِلَةً وَكُلًّا جَعَلْنا صالِحِينَ وَجَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنا » ، و ممكن هم هست مراد از آن رحمت ، تاييد به روح القدس باشد ، هم چنان كه جمله بعدى همان آيه 73 كه مىفرمايد : « وَأَوْحَيْنا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْراتِ - به ايشان فعل خيرات را وحى كرديم » كه به زودى معنايش خواهد آمد بدان اشاره مىكند ، ممكن هم هست معناى آن مطلق ولايت الهى باشد .
كلمه لسان در جمله * ( « وَجَعَلْنا لَهُمْ لِسانَ صِدْقٍ عَلِيًّا » ) * ( به طورى كه « 1 » گفتهاند ) به معناى ذكر خير در مردم و يا ذكر شر است ، كه اگر به صدق اضافه شود معنايش ثناء جميل مردم و ثنائى كه در آن دروغ نباشد مىباشد ، و كلمه « على » به معناى رفيع است و معنا اين است كه : براى آنان ثناى جميلى راست و رفيع القدر قرار داديم .
هامش
( 1 ) كشاف ، ج 3 ، ص 22 .