« وَنَرِثُه ما يَقُولُ وَيَأْتِينا فَرْداً » « 1 » ملك را به خود منحصر كرده است .
و مرجع معناى اين وراثت به اين است كه هر موجودى به سوى او بازگشت كند و محشور گردد ، و بنا بر اين ، جمله * ( « وَإِلَيْنا يُرْجَعُونَ » ) * عطف تفسير و به منزله تعليل براى جمله دوم ، و يا براى مجموع دو جمله خواهد بود ، كه بنا بر اينكه تعليل براى هر دو جمله باشد جنبه صاحبان عقل را بر ساير موجودات غلبه داده ، و يا تمامى موجودات در روز بازگشت به او عاقل مىشوند .
اين وجه از هر وجه ديگرى از شبهه تكرار سالمتر است چون بنا بر وجه اول تكرار لازم مىآمد و معناى آيه مثل اين مىشد كه كسى بگويد : من مال زيد و زيد را ارث بردم .
و اينكه سخن در باره عيسى ( ع ) را با اين آيه ختم كرده خالى از مناسبت نيست ، چون ( على رغم مسيحيان كه مسيح را فرزند خدا مىپندارند ) مىفهماند كه وراثت خدا خود يكى از ادله اين است كه او فرزند ندارد ، زيرا كسى به فرزند احتياج دارد كه بخواهد وارث او باشد ، و كسى كه خود وارث تمامى موجودات است احتياجى به فرزند ندارد .
بحث روايتى
در مجمع البيان گفته : از امام باقر ( ع ) روايت شده كه فرمود : او يعنى جبرئيل گريبان و يقه پيراهن مريم را گرفت و در آن دميد ، دميدنى كه با آن فرزند در رحمش در يك ساعت به حد كمال رسيد ، كمالى كه در رحم ساير زنان احتياج به نه ماه وقت دارد ، آرى در عرض يك ساعت زنى باردار و سنگين شد ، كه وقتى خاله اش به دو نگريست او را نشناخت ، و مريم در حالى كه از او و از زكريا خجالت مىكشيد راه خود را گرفت و رفت . و بعضى گفتهاند مدت حملش نه ساعت بود . و اين از امام صادق ( ع ) هم روايت شده « 2 » .
مؤلف : و در بعضى روايات آمده كه مدت حمل او شش ماه بود « 3 » .
و در مجمع در ذيل آيه * ( « قالَتْ يا لَيْتَنِي مِتُّ قَبْلَ هذا . . . » ) * گفته است : علت اينكه مريم آرزوى مرگ كرد اين بود كه - تا آنجا كه مىگويد - و از امام صادق ( ع ) روايت شده كه چون در ميان قوم خود حتى يك نفر رشيد و صاحب فراست سراغ نداشت كه او را
هامش
( 1 ) آنچه مىگويد ارث مىبريم و يكه و تنها نزد ما مىآيد . سوره مريم ، آيه 80 .
( 2 ) مجمع البيان ، ج 3 ، ص 511 .
( 3 ) تفسير برهان ، ج 3 ، ص 9 .