براى جهانيان عبرتى قرار داديم ( 91 ) .
بيان آيات
اين آيات شرح حال جمعى ديگر از انبيا را ذكر كرده ، و آنها عبارتند از داوود ، سليمان ، ايوب ، اسماعيل ، ادريس ، ذو الكفل ، ذو النون ، زكريا ، يحيى و عيسى . و در آن رعايت ترتيب زمانى ، و انتقال از لاحق به سابق را نكرده است - هم چنان كه در آيات قبلى هم رعايت نكرده بود - و در اين ميان به پاره اى از نعمتهاى بزرگى كه به بعضى از آنان انعام فرموده بود اشاره نموده ، و نسبت به بعضى ديگرشان تنها به ذكر نامشان اكتفاء نموده است .
* ( « وَداوُدَ وَسُلَيْمانَ إِذْ يَحْكُمانِ فِي الْحَرْثِ إِذْ نَفَشَتْ فِيه غَنَمُ الْقَوْمِ ) * . . . * ( حُكْماً وَعِلْماً » ) * كلمه « حرث » به معناى زراعت است ، البته به معناى باغ انگور نيز هست . و كلمه « نفش » ، به معناى چراندن حيوانات در شب است . و در مجمع البيان گفته : « نفش » - به فتح فاء ، و هم به سكون آن - اين است كه شتران و گوسفندان را در شب رها كنند تا بدون چوپان بچرند « 1 » .
و در معناى جمله * ( « وَداوُدَ وَسُلَيْمانَ إِذْ يَحْكُمانِ فِي الْحَرْثِ إِذْ نَفَشَتْ فِيه » ) * ، از سياق استفاده مىشود كه در باره يك داستان است ، و واقعه اى بوده كه ميان دو نفر رخ داده ، و به شكايت و مرافعه نزد داوود آمدهاند ، چون داوود ( ع ) در بنى اسرائيل سمت پادشاهى داشته ، و خدا او را در زمين خليفه كرده بود : « يا داوُدُ إِنَّا جَعَلْناكَ خَلِيفَةً فِي الأَرْضِ فَاحْكُمْ بَيْنَ النَّاسِ بِالْحَقِّ » « 2 » و اگر هم سليمان در اين قضيه مداخله اى داشته حتما به اذن پدرش ، و به خاطر يك علتى بوده كه ممكن است آن علت اين بوده كه به اجتماع بفهماند فرزندش لياقت جانشينى او را دارد ، و گر نه معلوم است كه در يك واقعه معنا ندارد دو حاكم حكم كنند ، و حكم هر يك هم مستقل از ديگرى باشد .
از اينجا معلوم مىشود كه مقصود از اينكه فرمود : * ( « إِذْ يَحْكُمانِ » ) * ، معناى مطابقى كلمه نيست ، بلكه معنايش اين است كه در باره آن پيشامد مشورت مىكردند ، و يا مناظره و بحث
هامش
( 1 ) مجمع البيان ، ج 7 ، ص 56 .
( 2 ) اى داوود ما قرار داديم تو را خليفه در زمين پس حكم كن بين مردم به حق ، سوره ص ، آيه 26 .