خصوص متقين است غير از متقين كسى از نور و ذكر آن بهره مند نمىشوند و به همين جهت ضياء و ذكر را نكره آورد تا تقييدش به متقين ممكن باشد به خلاف فرقان . البته قرآن كريم تورات را نور و ذكر هم ناميده و فرموده : « فِيها هُدىً وَنُورٌ » « 1 » و نيز فرموده : « فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ » « 2 » .
* ( « وَهذا ذِكْرٌ مُبارَكٌ أَنْزَلْناه أفَأَنْتُمْ لَه مُنْكِرُونَ » ) * .
كلمه « هذا - اين » اشاره است به قرآن و اگر آن را ذكر مبارك خواند بدين جهت بود كه قرآن ذكرى است ثابت و دائم و كثير البركات ، هم مؤمن از آن بهره مند مىشود و هم آسايش كافر را در جامعه بشرى تامين نموده است ، و خلاصه همه اهل دنيا از آن منتفع مىگردند ، چه آن را قبول داشته باشند و چه نداشته باشند چه به حقانيت آن اقرار داشته باشند و چه منكر آن باشند . دليل بر اين معنا تجزيه و تحليل آثار رشد و صلاحى است كه همين امروز در مجتمع بشرى مشاهده مىكنيم زيرا اگر به عقب برگرديم و تا به عصر نزول قرآن و ما قبل آن پيش برويم مىفهميم كه در اثر قرآن بشر از كجا به كجا رسيد ، چه بود و چه شد ، آن وقت مىفهميم كه قرآن ذكرى است مبارك كه همه افراد بشر به وسيله آن رشد يافتند ، حال چه اينكه خودشان با زبان اقرار كنند و يا آنكه از اقرار زبانى به حقانيت آن خوددارى نمايند و منكرين حق آن را از زير پا بگذارند و نعمت عظماى آن را كفران كنند گو اينكه مسلمين هم در انكار منكرين و كفران آنان بىدخالت نبودهاند چون مسلمانان در امر قرآن كريم اهمال نمودند ، هم چنان كه خود قرآن از زبان رسول خدا ( ص ) نقل مىكند كه در قيامت مىگويد « يا رَبِّ إِنَّ قَوْمِي اتَّخَذُوا هذَا الْقُرْآنَ مَهْجُوراً » « 3 » .
* ( « وَلَقَدْ آتَيْنا إِبْراهِيمَ رُشْدَه مِنْ قَبْلُ وَكُنَّا بِه عالِمِينَ » ) * .
در اين آيه به ما قبل موسى و هارون ، و نزول تورات ، انعطافى شده ، و كلمه « من قبل » آن را به خوبى مىرساند و مراد اين است كه بفرمايد : دادن تورات به موسى و هارون از ما امر نو ظهورى نيست ، بلكه سوگند مىخورم كه ما قبل از موسى و هارون اين رشد را به ابراهيم داده بوديم .
و مقصود از « رشد » معنايى است كه در مقابل « غى » و گمراهى قرار دارد ، و آن رسيدن به واقع است ، و در ابراهيم اهتداى فطرى و تام و تمام او به توحيد و به ساير معارف حقه است ، و اضافه رشد به ضميرى كه به ابراهيم بر مىگردد ، اختصاص رشد را به وى مىرساند ،
هامش
( 1 ) در آن هدايت و نور بود . سوره مائده ، آيه 44 .
( 2 ) سوره انبياء ، آيه 7 .
( 3 ) پروردگارا امت من اين قرآن را متروك گذاشتند . سوره فرقان ، آيه 30 .