آنكه چنين نيست هر موجود زنده اى مرگ را خواهد چشيد و نيز حيات دنيا بر اساس فتنه و امتحان بنا شده و فتنه جاويد و امتحان هميشگى معنا ندارد پس بايد به سوى پروردگار خود برگردند تا جزاى كردارشان بر طبق آنچه از امتحان در آمده و تميز داده شدهاند را بدهد .
* ( « كُلُّ نَفْسٍ ذائِقَةُ الْمَوْتِ وَنَبْلُوكُمْ بِالشَّرِّ وَالْخَيْرِ فِتْنَةً وَإِلَيْنا تُرْجَعُونَ » ) * .
كلمه « نفس » - آن طور كه دقت در موارد استعمالش افاده مىكند - در اصل به معناى همان چيزى است كه به آن اضافه مىشود پس « نفس الانسان » به معناى خود انسان و « نفس الشيء » به معناى خود شىء است و « نفس الحجر » به معناى همان حجر ( سنگ ) است .
بنا بر اين اگر اين كلمه به چيزى اضافه نشود هيچ معنايى ندارد و نيز با اين بيان هر جا استعمال بشود منظور از آن تاكيد لفظى خواهد بود مثل اينكه مىگوييم « جاءنى زيد نفسه - زيد خودش نزد من آمد » و يا منظور از آن تاكيد معنا است مثل اينكه مىگوييم : « جاءنى نفس زيد - خود زيد نزد من آمد » و در همه موارد استعمالش حتى در مورد خداى تعالى به همين منظور استعمال مىشود هم چنان كه فرمود : « كَتَبَ عَلى نَفْسِه الرَّحْمَةَ » « 1 » و نيز فرموده : « وَيُحَذِّرُكُمُ اللَّه نَفْسَه » « 2 » و نيز فرمود : « تَعْلَمُ ما فِي نَفْسِي وَلا أَعْلَمُ ما فِي نَفْسِكَ » « 3 » ليكن بعد از معناى اصلى استعمالش در شخص انسانى كه موجودى مركب از روح و بدن است شايع گشته و معناى جداگانه اى شده كه بدون اضافه هم استعمال مىشود مانند اين آيه شريفه كه مىفرمايد : « هُوَ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ نَفْسٍ واحِدَةٍ وَجَعَلَ مِنْها زَوْجَها » « 4 » يعنى از يك شخص انسانى و نيز مانند آيه « مَنْ قَتَلَ نَفْساً بِغَيْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسادٍ فِي الأَرْضِ فَكَأَنَّما قَتَلَ النَّاسَ جَمِيعاً وَمَنْ أَحْياها فَكَأَنَّما أَحْيَا النَّاسَ جَمِيعاً » « 5 » يعنى كسى كه انسانى را بكشد و يا انسانى را زنده كند . و اين دو معنا كه گفته شد هر دو در آيه « كُلُّ نَفْسٍ تُجادِلُ عَنْ نَفْسِها » استعمال شده چون نفس اولى به معناى دومى ( انسان ) و دومى به معناى اولى ( معناى مضاف اليه ) است و معنايش اين است كه هر كسى از خودش دفاع مىكند . آن گاه همين كلمه را در روح انسانى
هامش
( 1 ) رحمت را بر خود واجب كرده است . سوره انعام ، آيه 12 .
( 2 ) خدا شما را از خودش بيم مىدهد . سوره آل عمران ، آيه 28 .
( 3 ) آنچه در من است تو مىدانى ولى آنچه در تو است من نمىدانم . سوره مائده ، آيه 116 .
( 4 ) خدا آن كسى است كه شما را از يك نفس ( يك شخص ) خلق كرده و همسر او را هم از او قرار داد . سوره اعراف ، آيه 189 .
( 5 ) كسى كه نفسى را بدون نفس و يا بدون فساد در زمين بكشد مثل اين است كه همه مردم را كشته باشد و كسى كه آن را زنده كند مثل اين است كه همه مردم را زنده كرده باشد . سوره مائده ، آيه 32 .