فرموده * ( « بَلْ نَقْذِفُ بِالْحَقِّ عَلَى الْباطِلِ فَيَدْمَغُه فَإِذا هُوَ زاهِقٌ وَلَكُمُ الْوَيْلُ مِمَّا تَصِفُونَ » ) * « 1 » .
مؤلف : اين دو روايت مبنى بر تعميم آيه شريفه است .
و در عيون در باب روايات وارده از حضرت رضا ( ع ) در باره هاروت و ماروت در ضمن حديثى كه فرمود ملائكه معصوم و به لطف خدا از كفر و هر گناه و كار زشتى محفوظند ، هم چنان كه خداى تعالى فرموده : « لا يَعْصُونَ اللَّه ما أَمَرَهُمْ وَيَفْعَلُونَ ما يُؤْمَرُونَ » و نيز فرموده : * ( « وَلَه مَنْ فِي السَّماواتِ وَالأَرْضِ وَمَنْ عِنْدَه » ) * كه منظور از آنان ملائكه است - * ( « لا يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبادَتِه وَلا يَسْتَحْسِرُونَ ، يُسَبِّحُونَ اللَّيْلَ وَالنَّهارَ لا يَفْتُرُونَ » ) * همه كسانى كه در آسمانها و زمينند ملك او هستند و همه آنان كه نزد اويند از عبادت او استكبار نورزيده و به ستوه نمىآيند بلكه شب و روز او را تسبيح گفته خسته نمىشوند « 2 » .
و در نهج البلاغه امام امير المؤمنين ( ع ) در وصف ملائكه فرموده : خداى را تسبيح مىگويند و دچار خستگى نمىشوند و ديدگانشان را خواب نمىگيرد و عقلشان دچار سهو و فراموشى نمىشود ، بدنهايشان سست و ناتوان نگشته و غفلت و نسيان عارضشان نمىشود « 3 » .
مؤلف : اين كلام مولى امير المؤمنين ( ع ) رواياتى را كه مىگويند ملائكه هم به خواب مىروند تضعيف مىكند و يكى از اين روايات را كمال الدين به سند خود از داوود بن فرقه از بعضى از راويان شيعه از امام صادق ( ع ) نقل كرده كه گفته از آن جناب پرسيدم آيا ملائكه هم خواب دارند ؟ فرمود : هيچ جاندارى نيست كه خواب نداشته باشد مگر خداى عز و جل . گفتم : آخر خداى عز و جل فرموده : * ( « يُسَبِّحُونَ اللَّيْلَ وَالنَّهارَ لا يَفْتُرُونَ » ) * فرمود : بله ولى نفسهايشان در خواب ، تسبيح است و گذشته از اينكه كلام امير ( ع ) آن را تضعيف نموده به خاطر نداشتن سند نيز قابل قبول نيست « 4 » .
و در كتاب توحيد به سند خود از هشام بن حكم روايت كرده كه گفت به حضرت صادق ( ع ) عرض كردم دليل بر اينكه خدا واحد است چيست ؟ فرمود اتصال تدبير و تماميت صنع ، هم چنان كه خداى عز و جل فرموده : * ( « لَوْ كانَ فِيهِما آلِهَةٌ إِلَّا اللَّه لَفَسَدَتا » ) * « 5 » .
هامش
( 1 ) محاسن برقى .
( 2 ) عيون اخبار الرضا ، ج 1 ، ص 269 .
( 3 ) نهج البلاغه عبده ، خطبه 1 ، ص 19 .
( 4 ) كمال الدين ، ص 666 ، ط اسلاميه .
( 5 ) توحيد صدوق ، ص 250 ، ط جامعه مدرسين .