مراد از اينكه فرمود « مردم از آيات آن رو مىگردانند » اين است كه حوادث جوى را مىبينند و با اينكه دليل روشنى بر مدبر واحد و ايجاد كننده واحد است باز متوجه نمىشوند و به شرك خود ادامه مىدهند .
* ( « وَهُوَ الَّذِي خَلَقَ اللَّيْلَ وَالنَّهارَ وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ كُلٌّ فِي فَلَكٍ يَسْبَحُونَ » ) * .
از ظاهر آيه به خوبى بر مىآيد كه مىخواهد براى هر يك از شب - كه ملازم سايه مخروطى شكل وجه زمين است - و روز - كه سمت مقابل آفتاب است - و نيز براى هر يك از آفتاب و ماه فلك اثبات كند و بنا بر اين قهرا بايد مراد از فلك مدار هر يك از آنها باشد .
ولى با اينكه ظاهر آيه روشن است مع ذلك بايد بگوييم مراد از فلك اوضاع و احوالى كه در جو زمين و آثارى كه آنها در زمين مىگذارند مىباشد هر چند كه حال اجرام ديگر بر خلاف آنها باشد پس بنا بر اين آيه شريفه تنها براى زمين اثبات شب و روز مىكند ، ديگر دلالت ندارد بر اينكه آفتاب و ماه و ثوابت و سيارات ( چه آنها كه از خود نور دارند و چه آنها كه كسب نور مىكنند ) شب و روز دارند . « يسبحون » اين كلمه از « سبح » اشتقاق يافته است كه به معناى جريان و شناى در آب است . بعضى « 1 » از مفسرين گفتهاند اينكه سير كرات در فضا را شناى در فضا ناميد از اين جهت بوده كه كار آفتاب و ماه را كار عقلا خوانده چنان كه در جاى ديگر فرموده « وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ رَأَيْتُهُمْ لِي ساجِدِينَ » « 2 » .
بحث روايتى
در كتاب محاسن به سند خود از يونس و او بدون ذكر سند از امام صادق ( ع ) روايت كرده كه فرمود : هيچ باطلى در برابر حق قرار نمىگيرد مگر آنكه مغلوب حق مىشود چون خداى تعالى فرمود : * ( « بَلْ نَقْذِفُ بِالْحَقِّ عَلَى الْباطِلِ فَيَدْمَغُه فَإِذا هُوَ زاهِقٌ » ) * « 3 » .
و در همان كتاب به سند خود از ايوب بن حر روايت كرده كه گفت : امام صادق ( ع ) فرمود : اى ايوب هيچ كس نيست مگر آنكه حق خود را به او نشان مىدهد تا حدى كه در قلب او جاى مىكند حال يا آن را قبول مىكند و يا نمىكند زيرا خداى تعالى
هامش
( 1 ) منهج الصادقين ، ج 6 ، ص 66 .
( 2 ) من ديدم آفتاب و ماه را كه برايم سجده مىكردند . سوره يوسف ، آيه 4 .
( 3 ) محاسن برقى ، ص 226 .