اعراضشان از دعوت حقى كه متضمن وحى آسمانى است را ذكر مىكند ، كه ملاك حساب روز حساب همينها است .
و سپس از آنجا به موضوع نبوت ، و استهزاء مردم منتقل مىشود ، نبوت خاتم انبيا ( ص ) و نسبت ساحر به وى دادن و كلماتش را هذيان و خودش را مفترى و شاعر خواندن را ذكر مىكند . آن گاه گفتار آنان را با ذكر اوصاف كلى انبياى گذشته به طور اجمال رد نموده مىفرمايد : پيغمبر اسلام نيز همان گرفتاريها را بايد ببيند ، چون آنچه اين مىگويد همان است كه آن حضرات مىگفتند .
پس از آن ، داستان جماعتى از انبيا را براى تاييد گفتار اجمالى خود مىآورد و سخنى از موسى و هارون ، سرگذشتى از ابراهيم و اسحاق و يعقوب و لوط ، و شرحى از نوح و داوود و سليمان و ايوب و اسماعيل و ادريس و ذو الكفل و ذو النون و زكريا و يحيى و عيسى مىآورد .
آن گاه با ذكر يوم الحساب و آنچه كه مجرمين و متقين در آن روز كيفر و پاداش مىبينند بحث را خلاصه گيرى مىكند و مىفرمايد : سرانجام نيك از آن متقين خواهد بود و زمين را بندگان صالحش ارث مىبرند و آن گاه مىفرمايد كه اعراضشان از نبوت به خاطر اعراضشان از توحيد است و به همين جهت بر مساله توحيد اقامه حجت مىكند همانطور كه بر مساله نبوت اقامه نموده و از آنجايى كه اين سوره به دليل سياقش و به اتفاق مفسرين در مكه نازل شده تهديد و وعيد در آن ، از بشارت و وعده بيشتر است .
* ( « اقْتَرَبَ لِلنَّاسِ حِسابُهُمْ وَهُمْ فِي غَفْلَةٍ مُعْرِضُونَ » ) * .
كلمه « اقتراب » از باب افتعال و از ماده « قرب » است كه هر دو به يك معناى است چيزى كه هست اقتراب بليغتر از قرب است چون به خاطر زيادى حروفى كه از آن تشكيل يافته عنايت بيشترى به نزديكى و قرب را افاده مىكند و هر دو باب با حرف « من » و « الى » متعدى مىشود مثلا مىگويند : « اقترب و قرب زيد من عمرو » و يا « اقترب و قرب زيد الى عمرو » يعنى زيد به عمرو نزديك شد ، ولى اگر با حرف « من » متعدى شود نسبت نزديكى از عمرو گرفته شده و اگر با « الى » متعدى شود اين نسبت از زيد گرفته مىشود چون اصل در معناى « من » ابتداى هدف است ، هم چنان كه اصل در معناى « الى » انتهاى آن است .
از همين جا روشن مىشود كه « لام » در كلمه « للناس » به معناى « الى » است نه به معناى « من » براى اينكه مناسب با مقام اين است كه نسبت نزديكى از ناحيه حساب گرفته و گفته شود : « مردم به حساب نزديك شدند » چون حساب است كه طالب است و مىخواهد مردم به آن نزديك شوند نه مردم ، زيرا مردم از آن به كلى غافلند .