پس طلبت را هم همان روز بيا بگير ، چون آن روز من مال و فرزندانى خواهم داشت . خداوند اين آيه را در باره گفتار او نازل كرده و فرمود : * ( « أفَرَأَيْتَ الَّذِي كَفَرَ بِآياتِنا ) * . . . * ( وَيَأْتِينا فَرْداً » ) * « 1 » .
مؤلف : و نيز قريب به اين معنا از طبرانى ، از خباب ، و نيز از سعيد بن منصور ، از حسن ، از مردى از اصحاب رسول خدا ، بدون اينكه اسم آن شخص را برده باشد ، و نيز از ابى حاتم و ابن مردويه از ابن عباس از مردانى از صحابه روايت شده است « 2 » ، و در سابق هم گذشت كه هيچ يك از اين روايات با سياق آيات تطبيق نمىكند ، براى اينكه اين روايات صريحند در اينكه كلمه مورد بحث از عاص بن وائل ، و بطور استهزاء و مسخره سر زده ، و حال آنكه سياق آن را افاده نمىكند ، علاوه بر اين مشركين اصلا قائل به بعث و نشور نبودهاند ، و اين را نقل قطعى هم تاييد مىكند .
از اين هم كه بگذريم آيات مورد بحث شروع كرده به پاسخگويى او از راه احتجاج و استدلال ، و حال آنكه جواب استهزاء را با استدلال نمىدهند ، استدلال در جايى است كه طرف نظريه اى جدى داشته باشد ، و گر نه استدلال هم صورت شوخى و استهزاء به خود مىگيرد ، بنا بر اين بايد گفت كه : روايات هر چه هم صريحند در اينكه اين جمله به عنوان سخريه صادر شده با آيه شريفه انطباق ندارد .
حال اگر كسى روايت را بر وجه بعيدى حمل كند ، و بگويد : عاص بن وائل منظورش مسخره كردن نبوده ، بلكه منظورش اين بوده كه پاسخى دندانشكن به طلبكار خود دهد ، و از پرداختن دين راحت شود ، بدون اينكه خودش به مساله معاد اعتقادى داشته باشد ، در آن صورت ديگر چه معنا داشت اسم فرزند را هم ببرد و بگويد : به زودى صاحب مال و فرزند مىشوم ، كافى بود تنها بگويد در آنجا صاحب مال و ثروت مىشوم . نقطه ضعف ديگرى كه در اين روايات است اين است كه در بعضى از آنها آمده كه شما مسلمانان معتقديد كه بعد از مرگ به مال و فرزند بر مىگرديد ، و حال آنكه هيچ سابقه اى از مسلمانان صدر اسلام در دست نيست كه چنين حرفى در بين آنان شايع شده باشد كه در بهشت هم توالد و تناسل هست ، و يا در قرآن به آن اشاره شده باشد .
اشكال و نقطه ضعف سومى كه در روايات است اين است كه اگر شان نزول آيه آن باشد كه روايات مىگويند هيچ وجهى براى قسم و تاكيد نيست ، كه بگويد « لاوتين » چون در الزام خباب بن ارت احتياجى به اين تاكيد نيست .
هامش
( 1 ، 2 ) الدر المنثور ، ج 4 ، ص 283 و 284 .