شديم ، يعنى نزديكىهاى آن رسيديم ، نه اين كه داخل شديم « 1 » .
و در مجمع از سدى روايت آورده كه گفت : من از مره همدانى معنى اين آيه را پرسيدم ، او برايم روايت كرد كه عبد اللَّه بن مسعود براى ما از رسول خدا ( ص ) حديث كرد كه فرمود : مردم وارد آتش مىشوند و بيرون مىآيند و سرعت و كندى بيرون آمدنشان بسته به اعمالشان است ، بعضى مثل برقى كه از آسمان مىزند بيرون مىآيند بعضى مانند بادى كه مىوزد ، بعضى مانند اسب تاخت مىكنند ، بعضى مانند شتر سوار ، بعضى مانند كسى كه پياده بدود و بعضى مانند پيادگانى كه به طور عادى راه بروند « 2 » .
در همان كتاب از ابو صالح ، غالب بن سليمان ، از كثير بن زياد ، از ابى سميه ، روايت شده كه گفت : ما در معناى كلمه « ورود » اختلاف كرديم ، بعضى گفتند : مؤمن داخل آتش نمىشود ، بعضى ديگر گفتند : همه داخل مىشوند ، آن گاه خدا * ( « الَّذِينَ اتَّقَوْا » ) * را نجات مىدهد ، تا آنكه من به جابر بن عبد اللَّه رسيدم ، پرسيدم شما چه مىگوييد ؟ با دو انگشت خود اشاره به دو گوش خود كرد و گفت : هر دو كر شوند اگر اين را كه مىگويم از رسول خدا نشنيده باشم ، شنيدم كه مىفرمود : ورود همان دخول است ، هيچ بر و فاجرى نيست مگر آنكه داخل جهنم مىشود ، چيزى كه هست همين جهنم براى مؤمنين « برد و سلام » مىشود ، آن طور كه آتش براى ابراهيم برد و سلام شد ، حتى آنكه آتش - و يا فرمود جهنم - از سردى خود به فرياد مىآيد ، و خداوند كسانى را كه تقوى پيشه كردند نجات داده و ظالمان را در حالى كه به زانو در آمدهاند در آن باقى مىگذارد .
مؤلف : اين روايت « 3 » ، تفسير آيه است ، ولى عيبى كه دارد سندش به خاطر افراد ناشناخته ضعيف است .
و نيز در آن كتاب بدون سند از يعلى بن منبه ، از رسول خدا ( ص ) نقل كرده كه فرمود آتش در روز قيامت به مؤمن مىگويد : زودتر رد شو ، كه نور تو لهيب مرا خاموش مىكند « 4 » .
و نيز در همان كتاب از رسول خدا روايت شده كه شخصى از معناى آيه سؤال كرد حضرت فرمود : خداى تعالى آتش را مانند روغن جامد مىكند و همه خلق را در آن جمع مىكند سپس منادى ندا مىكند كه : اصحاب خودت را بگير ، و اصحاب مرا بگذار ، پس به
هامش
( 1 ) تفسير قمى ج 2 ، ص 52 .
( 2 ) مجمع البيان ، ج 3 ، ص 525 .
( 3 ، 4 ) مجمع البيان ، ج 3 ، ص 526 .