حديث را صحيح دانسته ) ، ابن مردويه و بيهقى ( در كتاب شعب الايمان ) ، از ابى سعيد خدرى روايت كردهاند كه گفت : از رسول خدا ( ص ) شنيدم كه مىخواند * ( « فَخَلَفَ مِنْ بَعْدِهِمْ خَلْفٌ » ) * ، و مىفرمود : بعد از شصت سال اين خلف خواهد آمد كه * ( « أَضاعُوا الصَّلاةَ وَاتَّبَعُوا الشَّهَواتِ فَسَوْفَ يَلْقَوْنَ غَيًّا » ) * ، آن گاه خلفى پديد مىآيد كه قرآن مىخوانند ، اما اين قرآن از گلويشان تجاوز نمىكند ، و سه طائفه قرآن مىخوانند ، مؤمن و منافق و فاجر « 1 » .
و در مجمع البيان در ذيل جمله * ( « أَضاعُوا الصَّلاةَ » ) * گفته بعضىها گفتهاند كه مقصود كسانى است كه نماز را از وقت خود تاخير بيندازند نه اينكه ترك كنند و اين معنا از امام صادق ( ع ) روايت شده « 2 » .
مؤلف : در كافى نيز نظير اين معنا را از داوود بن فرقد ، از آن جناب روايت كرده « 3 » ، و نيز از طرق عامه از ابن مسعود و عده اى از طبقه بعد از صحابه روايت شده « 4 » .
و از كتاب جوامع الجامع « 5 » ، و نيز در روح المعانى « 6 » ، در ذيل جمله * ( « وَاتَّبَعُوا الشَّهَواتِ » ) * از على ( ع ) روايت آوردهاند كه فرمود : پيرو شهوات كسى است كه ساختمانهاى عريض و طويل بسازد ، و مركب مورد تماشاى مردم سوار شود ، و لباس انگشتنما بپوشد .
و در الدر المنثور است كه ابن مردويه از طريق نهشل از ضحاك از ابن عباس از رسول خدا ( ص ) روايت كرده كه فرمود : غى ، دره اى است كه در جهنم قرار دارد « 7 » .
مؤلف : در رواياتى ديگر آمده كه غى و اثام دو نهر است در جهنم « 8 » ، و اين روايات بر فرض هم كه صحيح باشد آن طور كه بعضى پنداشتهاند تفسير ديگرى براى اين دو كلمه نيست ، بلكه بيان مال امر غى است كه خلاصه جزاى آن در قيامت به چه صورتى خواهد بود ، نظير اين روايت ، روايتى است كه در معناى كلمه « ويل » آمده كه چاهى در جهنم است ، و نيز در تفسير طوبى آمده كه درختى در بهشت است « 9 » ، و همچنين رواياتى ديگر كه صورت و مجسم آخرتى كيفر را بيان مىكنند .
هامش
( 1 ) الدر المنثور ، ج 4 ، ص 277 .
( 2 ) مجمع البيان ، ج 3 ، ص 519 .
( 3 ) فروع كافى ، ج 3 ، ص 270 ح 13 .
( 4 ) الدر المنثور ، ج 4 ، ص 277 .
( 5 ) جوامع الجامع ، ص 273 .
( 6 ) روح المعانى ، ج 16 ، ص 109 .
( 7 ، 8 ) الدر المنثور ، ج 4 ، ص 278 .
( 9 ) معانى الاخبار ، ص 112 .