مىرسد ، هم گفته مىشود پنجاه سال بر من آمد ، و هم من به پنجاه رسيدم ، بعضى ديگر گفتهاند :
موعود آدمى نيست ، بلكه بهشت است و مؤمنين به بهشت مىرسند ، نه اينكه بهشت به مؤمنين برسد « 1 » .
* ( « لا يَسْمَعُونَ فِيها لَغْواً إِلَّا سَلاماً وَلَهُمْ رِزْقُهُمْ فِيها بُكْرَةً وَعَشِيًّا » ) * .
همانطور كه در اين آيه بيان فرموده يكى از خصوصىترين صفات بهشت آن است كه در آن لغوى شنيده نمىشود ، و خداى تعالى به اين نعمت در چند جا منت نهاده كه به زودى تفصيلش را در جاى مناسبى ان شاء اللَّه بيان مىكنيم .
و اگر سلام را از آن استثناء كرده استثناى منفصل است ، و كلمه « سلام » قريب المعناى با امن است - كه در سابق فرق ميان آن دو گذشت - و خلاصه اش اين بود كه وقتى به كسى مىگويى تو از من در امانى معنايش اين است كه از من حركت و سخنى كه ناراحتت كند نخواهى ديد ، ولى وقتى به كسى مىگويى سلام من بر تو باد ، معنايش اين است كه نه تنها چيزى كه ناراحتت كند نمىبينى ، بلكه هر چه مىبينى چيزى خواهد بود كه ناراحتت نمىكند ، و اهل بهشت اين سلام را از ملائكه و از رفقاى بهشتى خود مىشنوند ، هم چنان كه خداى تعالى از ملائكه حكايت كرده كه مىگويند « سَلامٌ عَلَيْكُمْ طِبْتُمْ » « 2 » و به رفقاى بهشتى نسبت داده فرموده « فَسَلامٌ لَكَ مِنْ أَصْحابِ الْيَمِينِ » « 3 » .
* ( « وَلَهُمْ رِزْقُهُمْ فِيها بُكْرَةً وَعَشِيًّا » ) * - ظاهر كلام اين است كه آمدن رزق در صبح و شام كنايه باشد از آمدن آن پشت سر هم و بدون انقطاع .
* ( « تِلْكَ الْجَنَّةُ الَّتِي نُورِثُ مِنْ عِبادِنا مَنْ كانَ تَقِيًّا » ) * .
كلمه « ارث » و « وراثت » به معناى اين است كه مال و يا شبه مالى از شخصى به ديگرى برسد ، بعد از آنكه شخص اول آن را با مردن خود و يا با جلاى وطن و امثال آن ترك گفته باشد .
و در اينجا بهشت را از اين جهت ارث ناميده كه بهشت در معرض آن بود كه به تمامى افراد اعطاء شود ، چون خدا آن را به شرط ايمان و عمل صالح به همه وعده داده بود ، پس اگر به متقين اختصاص يافت و ديگران به خاطر اضاعه نماز و پيروى شهوات محروم شدند ، در حقيقت از اينان به آنان ارث رسيده ، نظير اين عنايت در آيه
هامش
( 1 ) مجمع البيان ، ج 3 ، ص 521 .
( 2 ) سلام بر شما باد كه چه عيش ( بدى ) نصيب شما گرديد . سوره زمر ، آيه 73 .
( 3 ) سلام بر تو باد از ناحيه اصحاب يمين . سوره واقعه ، آيه 91 .