چهارم : آنجا كه مىفرمايد : « وَلَقَدْ آتَيْنا بَنِي إِسْرائِيلَ الْكِتابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ وَرَزَقْناهُمْ مِنَ الطَّيِّباتِ وَفَضَّلْناهُمْ عَلَى الْعالَمِينَ » « 1 » .
پس در اين چهار ميعاد ، نوع بشرى را به نعمت نبوت ، و موهبت سعادت اختصاص داده ، و در آيه مورد بحث كه مىفرمايد : * ( « مِنَ النَّبِيِّينَ مِنْ ذُرِّيَّةِ آدَمَ وَمِمَّنْ حَمَلْنا مَعَ نُوحٍ وَمِنْ ذُرِّيَّةِ إِبْراهِيمَ وَإِسْرائِيلَ » ) * بدان اشاره نموده ، و در داستانهاى گذشته از ذريه هاى چهارگانه نمونه هايى - يعنى ادريس از ذريه آدم ، و ابراهيم از ذريه كشتىنشينان با نوح ، و اسحاق و يعقوب از ذريه ابراهيم ، و زكريا و يحيى و عيسى و موسى و هارون و اسماعيل ، آن طور كه استظهار نموديم - از ذريه اسرائيل گذشت .
جمله * ( « وَمِمَّنْ هَدَيْنا وَاجْتَبَيْنا » ) * عطف است بر « من النبيين » ، و اين نبيين غير آن كسانى است كه خدا بر آنان انعام نمود زيرا اين نعمت مخصوص به نبيين و منحصر در ايشان نيست تا بگوئيم * ( « الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّه عَلَيْهِمْ » ) * همان نبيين هستند ، به دليل اينكه آيه « وَمَنْ يُطِعِ اللَّه وَالرَّسُولَ فَأُولئِكَ مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّه عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ وَالصِّدِّيقِينَ وَالشُّهَداءِ وَالصَّالِحِينَ وَحَسُنَ أُولئِكَ رَفِيقاً » « 2 » صريحا فرموده كه * ( « الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّه عَلَيْهِمْ » ) * هم نبيين هستند و هم صديقين و شهداء و صالحين .
علاوه بر اين خداى سبحان در ضمن داستانهايى كه به عنوان نمونه از * ( « الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّه عَلَيْهِمْ » ) * آورده يكى هم داستان مريم است و حال آنكه مىدانيم او از انبياء نبوده بلكه از صديقين است مانند آيه شريفه « مَا الْمَسِيحُ ابْنُ مَرْيَمَ إِلَّا رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِه الرُّسُلُ وَأُمُّه صِدِّيقَةٌ » « 3 » پس مراد از جمله * ( « وَمِمَّنْ هَدَيْنا وَاجْتَبَيْنا » ) * انبياء نبوده بلكه صديقين و شهداء و صالحين است .
نظريه آن مفسرى « 4 » كه گفته : جمله * ( « وَمِمَّنْ هَدَيْنا وَاجْتَبَيْنا » ) * عطف بر جمله
هامش
( 1 ) و به تحقيق ما به بنى اسرائيل كتاب و حكمت و نبوت داديم و از ارزاق طيب روزيشان كرديم و بر عالميان عصر خود برتريشان داديم . سوره جاثيه ، آيه 16 .
( 2 ) و كسى كه خدا و پيامبر راى اطاعت كند ( در روز رستاخيز ) همنشين كسانى خواهد بود كه خدا نعمت خود راى بر آنها تمام كرده ، از پيامبران و صديقان و شهداء و صالحان ، و آنها رفيقهاى خوبى هستند .
سوره نساء ، آيه 69 .
( 3 ) مسيح فرزند مريم فقط فرستاده ( خدا ) بود پيش از وى فرستادگان ديگرى بودند مادرش نيز بسيار راستگو بود . سوره مائده ، آيه 75 .
( 4 ) روح المعانى ، ج 16 ، ص 108 .