شده ، مانند آيه « بِكَلِمَةٍ مِنْه اسْمُه الْمَسِيحُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ » « 1 » از اين هم كه بگذريم ، روايت از نمونه هاى تطبيقى كلى بر مصداق است ، يعنى خاندان نبوت و پيروانشان ، يكى از مصاديق شجره طيبه هستند ، دليلش هم ، اختلاف روايات در اين تطبيق است در بعضى ها دارد كه ، اصل رسول خدا ( ص ) ، و فرع على ( ع ) ، و شاخه ها امامان ( ع ) و ميوه علم ايشان ، و برگ شيعيانند ، مانند همين روايتى كه نقل كرديم ، و در بعضى دارد : درخت رسول خدا ( ص ) و فرع آن على ( ع ) ، و شاخه اش فاطمه ( ع ) ، و ثمره اش اولاد فاطمه ، و برگ آن شيعيانند ، مانند روايتى كه صدوق آن را از جابر از امام باقر ( ع ) نقل كرده است « 2 » . و در بعضى ديگر دارد رسول خدا ( ص ) و ائمه ( ع ) اصل درخت ، و ولايت براى هر كه داخل آن شود فرع آن مىباشد ، مانند روايتى كه كافى به سند خود از محمد حلبى از امام صادق ( ع ) نقل كرده است « 3 » .
و در مجمع البيان است كه ، ابى الجارود از امام باقر ( ع ) نقل كرده كه فرمود : اين ، يعنى جمله * ( « كَشَجَرَةٍ خَبِيثَةٍ . . . » ) * مثل بنى اميه است « 4 » .
و در تفسير عياشى از عبد الرحمن بن سالم اشل ، از پدرش ، از امام صادق ( ع ) نقل كرده كه معناى * ( « ضَرَبَ اللَّه مَثَلًا كَلِمَةً طَيِّبَةً كَشَجَرَةٍ طَيِّبَةٍ » ) * و آيه بعدش را از آن حضرت پرسيد ، در جواب فرمود : اين مثلى است كه خداوند براى اهل بيت پيغمبرش زده ، و آن ديگرى مثلى است كه براى دشمنان ايشان زده است ، كه مىفرمايد :
* ( « وَمَثَلُ كَلِمَةٍ خَبِيثَةٍ كَشَجَرَةٍ خَبِيثَةٍ اجْتُثَّتْ مِنْ فَوْقِ الأَرْضِ ما لَها مِنْ قَرارٍ » ) * « 5 » .
مؤلف : آلوسى در تفسير خود روح المعانى مطلبى گفته كه عين عبارتش چنين است : اماميه كه تو خود حال ايشان را مىدانى از ابى جعفر ( رضى اللَّه عنه ) تفسير اين آيه را چنين روايت كردهاند : كه منظور از شجره خبيثه بنى اميه ، و مراد از شجره طيبه رسول خدا ( ص ) ، و على ( كرم اللَّه وجهه ) و فاطمه ( رضى اللَّه عنها ) ، و آنچه از وى متولد شده مىباشد ، و در بعضى روايات اهل سنت تفسير شجره خبيثه به بنى
هامش
( 1 ) به كلمه اى از او كه اسمش عيسى بن مريم است . سوره آل عمران ، آيه 45 .
( 2 ) معانى الاخبار ، ص 400 .
( 3 ) كافى
( 4 ) مجمع البيان ، ج 4 ، ص 27 ، طبع بيروت .
( 5 ) تفسير عياشى ، ج 2 ، ص 225 ، ح 15 .