قبلا گفتيم : حق بودن خلقت ، مقتضاى عزت و غنى بالذات بودن خدا است زيرا اگر غناى ذاتى خدا ، اين اقتضاء را نداشته باشد ، و ممكن باشد كه از خداوند هم ، لهو و لعب سر بزند ، و خلاصه ، اين عالم خلقت كه مىبينيم ، با اين نظام دقيق و جديدى كه دارد ، بازيچه اى باشد كه جز آوردن و از بين بردن ، منظور ديگرى نداشته باشد ، لا بد ، بايد مانند ساير بازىكنان ، دچار شوقى خيالى و حاجتى داخلى ، از قبيل تفرج هم ، و از بين بردن غم و اندوه و يا بيرون آمدن از وحشت تنهايى و يا خستگى بيكارى ، و امثال اينها شده باشد ولى غناى ذاتى خداوند سبحان همه اين حرفها را دفع مىكند .
اين مطلبى بود كه قبلا هم گفته بوديم ، حال مىخواهيم بگوييم : شايد اين نكته سبب شده باشد كه دنباله جمله * ( « أَنَّ اللَّه خَلَقَ السَّماواتِ وَالأَرْضَ » ) * بگويد :
* ( « إِنْ يَشَأْ يُذْهِبْكُمْ . . . » ) * پس در حقيقت ، جمله * ( « إِنْ يَشَأْ يُذْهِبْكُمْ » ) * به منزله بيان جمله قبلى است ، و معنايش اين مىشود كه : آيا نمىدانى كه خلقت اين عالم مشهود ، از عزت و غناى خداى تعالى ناشى شده است و اگر بخواهد همه شما را از بين برده ، خلقى جديد مىآفريند ، و آيا نمىدانيد كه اين كار براى خداوند دشوار نيست ، چطور نمىدانيد و حال آن كه او كسى است كه داراى اسماء حسنى ، و داراى هر عزت و كبرياء است ؟ ! بنا بر اين روشن مىشود اينكه در جمله « على اللَّه » ، كلمه « اللَّه » كه اسم ظاهر است به جاى ضمير آمده ، و خلاصه بجاى « عليه » « على اللَّه » آمده براى اين است كه بفهماند ، دليل مطلب چيست ، و اينكه دشوار نبودن اين كار ، دليلش همين است كه او « اللَّه » است .
حال اگر بپرسى ، آوردن جمله * ( « إِنْ يَشَأْ . . . » ) * اگر براى اين بود كه غناى مطلق خدا را برساند و بفهماند كه او با خلق خود ، بازى نمىكند ، جا داشت به آوردن جمله « * ( إِنْ يَشَأْ يُذْهِبْكُمْ ) * » اكتفاء كند ، و از آوردن جمله * ( « وَيَأْتِ بِخَلْقٍ جَدِيدٍ » ) * خوددارى نمايد : زيرا از بين بردن خلق قبلى ، و آوردن خلق جديد ، دليل بر بازى نكردن نيست ، بلكه ممكن است ، همين كارش هم يك بازى تازه اى باشد .
در جواب مىگوييم : اين حرف وقتى صحيح است كه مىفرمود : « ان يشأ يذهب جميع الخلق و يات بخلق جديد اگر مىخواست ، تمامى موجودات را از بين مىبرد و خلق نو مىآفريد » . ولى اين طور نفرمود ، بلكه فرمود : اگر مىخواست شما بشر و يا شما امت خاتم النبيين ( ص ) را از بين مىبرد و خلقى جديد يعنى بشر و يا امتى جديد مىآفريد . كه در اين صورت جمله * ( « وَيَأْتِ بِخَلْقٍ جَدِيدٍ » ) * لازم است ، زيرا ، ارتباطى كه بين