نمىكند .
سپس خداى متعال در مقام تعليل نهى خود فرمود : * ( « إِنَّ الَّذِينَ يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّه الْكَذِبَ لا يُفْلِحُونَ » ) * سپس به نوميدى آنان از رستگارى اشاره نموده فرمود : * ( « مَتاعٌ قَلِيلٌ وَلَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ » ) * .
* ( « وَعَلَى الَّذِينَ هادُوا حَرَّمْنا ما قَصَصْنا عَلَيْكَ مِنْ قَبْلُ . . . » ) *
مراد از جمله « * ( ما قَصَصْنا عَلَيْكَ مِنْ قَبْلُ ) * - آنچه برايت قبلا شرح داديم » - بطورى كه گفته شد - همان تحليل و تحريمى است كه خداى تعالى در سوره انعام براى رسول خدا ( ص ) بيان كرده و فرموده بود : « وَعَلَى الَّذِينَ هادُوا حَرَّمْنا كُلَّ ذِي ظُفُرٍ . . . » « 1 » كه بطور يقين قبل از سوره نحل نازل شده بوده .
و اين آيه در حقيقت در مقام دفع اشكالى است كه ممكن است بشود ، و در آن عطفى است بر مساله نسخ كه سابقا گذشته بود . گويا گوينده اى گفته است ، حال كه محرمات از خوردنيها منحصر به چهار حرام مذكور يعنى مردار و خون و گوشت خوك و ذبيحه براى غير خداست ، و از اين چهار چيز گذشته ، هر چيز ديگرى حلال است پس اين همه حرامها كه قبلا بر بنى اسرائيل حرام شده بود چيست آيا اين ظلم بر ايشان نبوده ؟
لذا در جواب فرموده : اگر ما اينها را قبلا بر بنى اسرائيل حرام كرده بوديم ظلمشان نكرديم بلكه ايشان خودشان به خود ظلم كردند و ما به كيفر ظلمشان بعضى چيزها را بر آنان حرام كرديم ، به اين معنا كه همين چيزها براى آنان حلال بود و ليكن چون پروردگار خود را عصيان نمودند لذا به عنوان عقوبت ، آنها را برايشان تحريم كرديم ، هم چنان كه در جاى ديگر مىفرمايد : « فَبِظُلْمٍ مِنَ الَّذِينَ هادُوا حَرَّمْنا عَلَيْهِمْ طَيِّباتٍ أُحِلَّتْ لَهُمْ . . . » « 2 » .
و اگر بعد از آن عصيان ، بسوى پروردگار خود رجوع نموده از نافرمانى توبه مىكردند ، خدا هم از ايشان مىگذشت و دوباره همان حرامها را برايشان حلال مىكرد ، كه او آمرزگار و رحيم است .
پس روشن شد كه آيه شريفه متصل به ما قبل خود و داستان تحليل و تحريم است ، و گويا جوابى از سؤال مقدر است ، و ما بعد آن كه مىفرمايد :
هامش
( 1 ) و بر جهودان ، هر حيوان ناخندار راى حرام كرديم . سوره انعام آيه 146 .
( 2 ) و بخاطر ظلمهايى از يهوديان ، طيباتى كه بر ايشان حلال بود حرام كرديم . . . سوره نساء ، آيه 156 .