* ( « مَنْ عَمِلَ صالِحاً مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّه حَياةً طَيِّبَةً » ) * « 1 » .
مؤلف : اين همان معنايى است كه ما براى آيه كرديم .
و در كافى به سند خود از ابى بصير از ابى عبد اللَّه ( ع ) روايت كرده كه گفت : به حضرتش عرض كردم : معناى * ( « فَإِذا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ فَاسْتَعِذْ بِاللَّه ) * . . . * ( يَتَوَكَّلُونَ » ) * چيست ؟
فرمود : اى محمد به خدا سوگند شيطان بر بدن مؤمن مسلط مىشود ولى بر دين او مسلط نمىگردد بر ايوب مسلط شد و خلقت بدنى او را بد منظره كرد ، ولى بر دينش مسلط نشد ، بر مؤمنين هم همين طور ، گاهى بر بدنهايشان مسلط مىشود ولى بر دينشان مسلط نمىگردد .
عرض كردم معناى آيه * ( « إِنَّما سُلْطانُه عَلَى الَّذِينَ يَتَوَلَّوْنَه وَالَّذِينَ هُمْ بِه مُشْرِكُونَ » ) * چيست ؟ فرمود : مقصود كسانيند كه به خدا شرك مىورزند شيطان هم بر بدنهايشان مسلط مىشود و هم بر اديانشان « 2 » .
مؤلف : اين روايت را عياشى از ابى بصير از آن جناب نقل كرده « 3 » .
و ارجاع ضمير « به » به خدا يكى از آن دو معنايى بود كه براى آيه شريفه كردهاند و در سابق گذشت .
و در الدر المنثور است كه حاكم ( وى حديث را صحيح دانسته ) و بيهقى در كتاب « شعب الايمان » خود از ابن عباس روايت كرده كه در تفسير آيه * ( « إِنَّما يُعَلِّمُه بَشَرٌ » ) * گفته است : مشركين مىگفتند : محمد ( ص ) را عبدة بن حضرمى كه خود صاحب كتاب بوده درس مىدهد خدا هم در پاسخشان فرمود : لسان آنكه شما در نظر داريد غير عربى است ، و قرآن لسان عربى آشكار است « 4 » .
و در تفسير عياشى از محمد بن عزامه صيرفى از كسى كه برايش نقل كرده از امام صادق ( ع ) روايت كرده كه فرمود : خداى تعالى روح القدس را خلق كرد ، كه هيچ خلقى به قدر او به خدا نزديك نيست ، ولى او در عين حال گرامىترين خلق نيست ، پس چون امرى را بخواهد به او القاء مىكند و او به نجوم « 5 » . و بر اين اساس آيه شريفه * ( « وَلَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّهُمْ يَقُولُونَ إِنَّما يُعَلِّمُه بَشَرٌ لِسانُ الَّذِي يُلْحِدُونَ إِلَيْه » ) * جريان يافته ، كه مقصود
هامش
( 1 ) معانى الاخبار ، ص 388 ، ح 26 .
( 2 ) روضه كافى ص 288 ، ح 433 .
( 3 ) تفسير عياشى ، ج 2 ، ص 269 ، ح 66 .
( 4 ) الدر المنثور ، ج 4 ، ص 131 .
( 5 ) تفسير عياشى ، ج 2 ، ص 270 ، ح 7 .