به وى مىزنيد كه بشرى به او تعليم مىدهد ، و او آن را به خدا نسبت داده افتراء مىبندد ، اگر مقصود شما از تعليم ، تلقين الفاظ است و قرآن كريم كلام آن مرد است ، نه كلام خدا ، جوابش اين است كه آن مرد غير عرب است ، و اين قرآن به زبان عربى مبين است .
و اگر منظورتان اين است كه آن مرد معانى و معارف قرآنى را به او ياد مىدهد ، و الفاظ از رسول خدا ( ص ) است ، و او الفاظ خود را به خدا افتراء مىبندد ، جوابتان اين است كه معارف حقيقىاى قرآن در بر دارد كه هيچ صاحب عقلى در حقيقى بودن آن شك ننموده و تمامى عقول ، مجبور و مضطر در قبول آنند ، اگر رسول خدا ( ص ) آنها را از بشرى گرفته بود خودش نسبت به آنها ايمان نمىداشت ، و حال آنكه او به آيات خدا ايمان دارد و اگر ايمان نمىداشت خدا هدايتش نمىكرد ، چون خدا كسى را كه به آياتش ايمان ندارد هدايت نمىكند ، و چون مؤمن به آيات خداست ، ديگر به خدا افتراء نمىبندد ، چون به خدا افتراء نمىبندد مگر كسى كه ايمان به آيات او نداشته باشد ، پس اين قرآن افتراء نيست ، و از بشرى گرفته نشده ، بلكه منسوب به خداى سبحان است .
پس جمله * ( « لِسانُ الَّذِي يُلْحِدُونَ إِلَيْه أَعْجَمِيٌّ وَهذا لِسانٌ عَرَبِيٌّ مُبِينٌ » ) * جواب از فرض اول است و آن اين بود كه قرآن با الفاظش از بشرى گرفته شده باشد ، و او به رسول خدا ( ص ) تلقين كرده باشد ، و معناى جوابش اين شد كه زبان آن مردى كه شما مىگوئيد و بدان متوجهيد ( يعنى منظورتان اوست ) لسان غير عربى است ، يعنى غير فصيح و غير روشن است ، و اين قرآنى كه بر شما تلاوت مىشود ، زبان عربى روشن است ، آن وقت چگونه ممكن است تصور شود كسى كه عربى فصيح نمىداند ، به اين فصاحت سخن بگويد ؟
و جمله * ( « إِنَّ الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ » ) * تا آخر دو آيه جواب از فرض دوم اشكال است ، و آن اين بود كه شخص مورد نظر معانى و معارف قرآن را به آن جناب تعليم داده باشد ، و او آن را به خدا افتراء ببندد .
و معناى جواب آن اين است كه كسانى كه ايمان به آيات خدا ندارند و به آن كفر مىورزند خدا بسوى معارف حق هدايتشان نمىكند ، و عذابى دردناك خواهند داشت ، و رسول خدا ( ص ) مؤمن به آيات خداست ، چون او مهدى به هدايت خداست ، و كسانى به خدا افتراء مىبندند كه به آيات خدا ايمان نداشته باشند ، و آنان دروغگويانند كه دائما بر دروغگويى خود استمرار دارند ، و اما مثل رسول خدا ( ص ) كسى كه مؤمن به آيات خدا است ، هرگز به خدا دروغ نمىبندد و اصلا دروغ نمىگويد ، پس اين
تفسير الميزان ( فارسي ) — صفحة 501
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٥٠١