دنيا كتاب بر تو نازل كرديم ، كه بيان هر چيزى از امور هدايت ، و با آن حق از باطل تشخيص داده مىشد ، پس تو در دنيا اعمال آنان را نظارت نموده ، در روز قيامت عليه ظالمين به آن ظلمهايى كه كردهاند ، و براى مسلمين به آن تسليمى كه از خود نشان دادند شهادت مىدهى ، چون كتاب هدايت و رحمت و بشراى ايشان بود . و تو هم قهرا هادى و رحمت و مبشر ايشان بودى .
بنا بر اين ، صدر آيه به منزله مقدمه است براى ذيل آن ، گويا كسى مىگويد : به زودى شهدايى مبعوث مىشوند كه عليه مردم شهادت مىدهند به آنچه كه كردهاند و تو يكى از ايشانى و به همين جهت نازل كرديم بر تو كتابى كه حق را از باطل بيان و مشخص مىكند ، تا تو بوسيله آن در روز قيامت عليه ستمكاران به ستمهايى كه كردند و كتاب ، آن ستمها را معرفى كرده بود شهادت دهى ، و بر مسلمانان به اسلامشان كه باز قرآن آن را بيان كرده بود ( چون هادى و رحمت و بشراى ايشان بود ) شهادت دهى ، چون تو با داشتن كتاب ، هادى و رحمت و مبشر آنان بودى .
و از نكات لطيفى كه اين معنا را تاييد مىكند مقارنت كتاب با شهادت در بعضى آيات شهادت است ، مانند آيه « وَأَشْرَقَتِ الأَرْضُ بِنُورِ رَبِّها وَوُضِعَ الْكِتابُ وَجِيءَ بِالنَّبِيِّينَ وَالشُّهَداءِ » « 1 » و به زودى ان شاء اللَّه خواهد آمد كه مراد از آن كتاب ، لوح محفوظ است و در قرآن كريم هم مكرر آمده كه قرآن از لوح محفوظ است از آن جمله فرموده : « إِنَّه لَقُرْآنٌ كَرِيمٌ فِي كِتابٍ مَكْنُونٍ » « 2 » و نيز فرموده : « بَلْ هُوَ قُرْآنٌ مَجِيدٌ فِي لَوْحٍ مَحْفُوظٍ » « 3 » .
و شهادت لوح محفوظ هر چند غير از شهادت رسول خدا ( ص ) است و ليكن هر دو متوقف بر قضاى كتابى است كه نازل شده .
بحث روايتى
در الدر المنثور است كه ابن ابى حاتم از مجاهد روايت كرده كه : عربى بيابانى
هامش
( 1 ) و روشن شد زمين با نور پروردگارش و نهاده شد كتاب و آورده شدند پيغمبران و شهيدان .
سوره زمر ، آيه 69 .
( 2 ) به درستى او قرآن كريم است كه در كتابى محفوظ است . سوره واقعه ، آيه 78 .
( 3 ) بلكه آن قرآنى بزرگوار است در لوح محفوظ . سوره بروج ، آيه 22 .