شرابها است ، چرا نمىگوييد ؟ به علاوه آيه ديگر قابل نسخ نيست چون وقتى لسان ، لسان منت باشد ديگر مدت معين بر نمىدارد تا بعد از گذشتن آن مدت حكمش با آيه اى ديگر برداشته شود ، زيرا چطور ممكن است خداوند چيزى را از نعمتهاى خود بشمارد و بر آن منت بگذارد آن وقت همان را رجس و از عمل شيطان بخواند همانند سوره مائده ، با اينكه چنين عملى از آن بداءهايى است كه بر خداى سبحان محال است .
سپس خداى تعالى آيه مورد بحث را با جمله * ( « إِنَّ فِي ذلِكَ لآيَةً لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ » ) * ختم فرموده تا مردم را در تعقل و دقت در امر نباتات و ميوه ها تحريك كند .
* ( « وَأَوْحى رَبُّكَ إِلَى النَّحْلِ أَنِ اتَّخِذِي مِنَ الْجِبالِ بُيُوتاً ) * . . . * ( لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ » ) * كلمه « وحى » بطورى كه راغب گفته : به معناى اشاره سريع است ، كه البته همواره از جنس كلام و از باب رمزگويى و يا به صورت صوت و مجرد از تركيب و يا به اشاره و امثال آن است « 1 » .
و از موارد استعمالش بدست مىآيد كه از باب القاى معنا به نحو پوشيده از اغيار است ، پس الهام به معناى القاى معنا در فهم حيوان از طريق غريزه هم از وحى است ، هم چنان كه ورود معنا در نفس انسان از طريق رؤيا و همچنين از طريق وسوسه و يا اشاره ، همه از وحى است ، در كلام خداى تعالى هم در همه اين معانى استعمال شده يك جا در القاء در فهم حيوان از راه غريزه استعمال كرده و فرموده : * ( « وَأَوْحى رَبُّكَ إِلَى النَّحْلِ » ) * و در القاء از باب رؤيا استعمال كرده و فرموده : « وَأَوْحَيْنا إِلى أُمِّ مُوسى » « 2 » و در وسوسه استعمال كرده فرموده : « إِنَّ الشَّياطِينَ لَيُوحُونَ إِلى أَوْلِيائِهِمْ » « 3 » و در القاء از باب اشاره استعمال كرده و فرموده : « فَأَوْحى إِلَيْهِمْ أَنْ سَبِّحُوا بُكْرَةً وَعَشِيًّا » « 4 » .
قسم ديگرى از وحى الهى با تكلم با انبياء و رسل است هم چنان كه فرموده « وَما كانَ لِبَشَرٍ أَنْ يُكَلِّمَه اللَّه إِلَّا وَحْياً » « 5 » چيزى كه هست ادب دينى چنين رسم كرده كه وحى جز به كلامى كه بر انبياء و رسل القاء مىشود اطلاق نگردد .
هامش
( 1 ) مفردات راغب ، ماده « وحى » .
( 2 ) و وحى كرديم ( در خواب ) به مادر موسى . سوره قصص ، آيه 7 .
( 3 ) آگاه باش كه شيطانها به دوستان خود وحى ( وسوسه ) مىكنند . سوره انعام ، آيه 121 .
( 4 ) پس وحى ( اشاره ) كرد بسوى آنان ، اينكه تسبيح كنيد بامداد و شامگاه . سوره مريم ، آيه 11 .
( 5 ) و نمىباشد مر بشرى را اينكه تكلم كند با او خداوند مگر با وحى . سوره شورى ، آيه 51 .