ديده و شنيده باشيم ، از كسانى شنيدهايم كه منافع و اغراض مادى محركشان بوده است ، اينك حق داريم بگوئيم كه شما مىخواهيد ما را از سنت ديرينه و دين آباء و اجدادىمان برگردانيد .
* ( « قالَتْ لَهُمْ رُسُلُهُمْ إِنْ نَحْنُ إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ وَلكِنَّ اللَّه يَمُنُّ عَلى مَنْ يَشاءُ . . . » ) * .
در اين آيه ، انبياء پاسخ ايراد كفار را مىدهند كه مىگفتند : شما بشرى مانند ما هستيد و داراى هويتى مانند فرشتگان ملكوتى و متصل به غيب نيستيد چون اگر چنين ادعايى بكنيد ، بايد براى صدق ادعاى خود ، عملى انجام دهيد كه دلالت بر داشتن قدرت غيبى شما بكند .
حاصل جواب رسولان اين است كه درست است كه ما مانند شما بشر هستيم ، و ليكن اين كه گفتيد : مانند شما بشر بودن مستلزم نداشتن امتياز و خصايصى فوق العاده ، از قبيل وحى و رسالت است ، صحيح نيست ، زيرا مماثلت و همانندى در بشريت ، باعث همانندى در جميع كمالات صورى و معنوى انسانى نيست ، هم چنان كه مىبينيم افراد عادى مردم در اعتدال و موزون بودن قد و قامت و زيبايى منظر ، مثل هم نيستند ، و همچنين در رزانت عقل و درستى رأى و فهم و ذكاوت همانند هم نيستند ، در بعضى ( اين كمالات ظاهرى و معنوى ) يافت مىشود و در بعضى نمىشود ، بنا بر اين ، چه استبعادى دارد كه خداوند به بعضى از افراد بشر ، تفضل و عنايت مخصوص كرده ، و او را به وحى و رسالت ، بر ساير مردم ترجيح داده باشد ، و خدا به هر كس از بندگان خويش بخواهد منت مىنهد .
دليلى هم كه آورديد و گفتيد : « بايد عملى انجام دهيد كه دلالت بر داشتن قدرت غيبى شما بكند » صحيح و تمام نيست ، زيرا اين سخن وقتى صحيح است كه ما ادعاى شخصيت ملكوتى و قدرت غيبى كرده باشيم ، قدرتى كه دارنده اش هر چه بخواهد مىكند ، و ما چنين ادعايى نكردهايم ، ما خود و ساير انبياء را جز بشرى مانند شما نمىدانيم ، تنها تفاوتى كه قائل هستيم ، اين است كه به ما انبياء وحى مىشود ، ما را فرمان رسالت مىدهند ، و اگر معجزه اى هم مىآوريم به اذن خدا و مشيت او است .
بنا بر اين ، جمله * ( « إِنْ نَحْنُ إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ » ) * در حقيقت تسليمى است از انبياء ( ع ) نسبت به كلام كفار كه مىگفتند : * ( « إِنْ أَنْتُمْ إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُنا » ) * يعنى در برابر سخن كفار تسليم شدند تا از همان سخن ، عكس آن نتيجه اى را كه خود آنان مىگرفتند بگيرند و جمله * ( « وَلكِنَّ اللَّه يَمُنُّ عَلى مَنْ يَشاءُ » ) * اشاره به مقدمه اى است كه به انضمام آن ، نتيجه مطلوب بدست مىآيد ، و اصل جواب عبارت است از جمله * ( « وَما كانَ لَنا أَنْ نَأْتِيَكُمْ