مؤاخذه خواهيد شد ، و چيزى از آن به دردتان نمىخورد و از هيچ يك آن امور منتفع نخواهيد شد ، و نيز علت اينكه : نفرمود : به زودى چه چيز را خواهيد فهميد و همين قدر فهمانيد كه سر انجام بدى در پيش دارند ، براى اين بود كه مشركين نفهمند چه عذابى در پيش دارند و عذاب مذكور ناگهانى سر برسد ، و چيزى ببينند كه هرگز احتمالش را نمىدادند و اين در تهديد دردناكتر است .
بعضى « 1 » از مفسرين گفتهاند : « لام » در جمله * ( « لِيَكْفُرُوا بِما آتَيْناهُمْ » ) * لام امر است ، و مراد ، تهديد به نحو تعجيز است . ليكن توجيهى است كه به زحمت قبول مىشود .
* ( « وَيَجْعَلُونَ لِما لا يَعْلَمُونَ نَصِيباً مِمَّا رَزَقْناهُمْ تَاللَّه لَتُسْئَلُنَّ عَمَّا كُنْتُمْ تَفْتَرُونَ » ) * .
مفسرين « 2 » گفتهاند : اين آيه عطف است بر ساير جنايتهاى ايشان كه آيات گذشته بر آنها دلالت مىكرد ، و تقدير كلام چنين است : « مشركين علاوه بر آنچه برايتان گفتيم مرتكب مىشدند و براى چيزهايى كه علم نداشتند نصيبى قرار مىدادند » .
و ظاهرا كلمه « ما » در جمله * ( « لِما لا يَعْلَمُونَ » ) * موصوله است ، و مراد از آن همان آلهه ايشان است ، و ضمير در « لا يعلمون » به مشركين بر مىگردد ، و مفعول « لا يعلمون » حذف شده ، و معناى جمله چنين است : مشركين براى آلهه خود كه خبر ندارند كه آن آلهه نفع و ضررى ندارند نصيبى از آنچه روزيشان كردهايم قرار مىدهند .
و مقصود از اين قرار دادن ، آن نذرى است كه براى بتهاى خود مىكردند ، و در سوره انعام آن را چنين حكايت كرده است : « وَجَعَلُوا لِلَّه مِمَّا ذَرَأَ مِنَ الْحَرْثِ وَالأَنْعامِ نَصِيباً فَقالُوا هذا لِلَّه بِزَعْمِهِمْ وَهذا لِشُرَكائِنا فَما كانَ لِشُرَكائِهِمْ فَلا يَصِلُ إِلَى اللَّه وَما كانَ لِلَّه فَهُوَ يَصِلُ إِلى شُرَكائِهِمْ ساءَ ما يَحْكُمُونَ » « 3 » . اين وجهى است كه در تفسير آيه گفتهاند ، و ليكن پذيرفتنش بى زحمت نيست .
وجه ديگرى كه ممكن است گفته شود اين است كه عطف بر جمله « يشركون » باشد
هامش
( 1 ) كشاف ، ج 2 ، ص 612 .
( 2 ) روح المعانى ج 14 ، ص 166 .
( 3 ) و براى خدا از روئيدنيها و حيوانات كه آفريده نصيبى معين كردند و به گمان خودشان گفتند اين سهم براى خدا و اين سهم براى شريكان و بتان ما ، پس آن سهمى كه از آن شريكانشان بود به خدا نمىرسيد و آنكه براى خدا بود به شريكان مىرسيد و حكمى سخت جاهلانه و ناشايسته مىكردند . سوره انعام ، آيه 135 .