* ( « لِيَكْفُرُوا بِما آتَيْناهُمْ فَتَمَتَّعُوا فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ » ) * .
« لام » در ابتداى جمله ، لام غايت است و چنين معنا مىدهد كه : مشركين براى اين شرك ورزيدند كه نعمتهاى ما را كفران كنند ، و آن بلاهايى كه از ايشان برگردانديم شكر نگزارند .
و اگر كفران نعمت را غرض و نتيجه شرك ايشان قرار داد بدين جهت است كه اينان در مسير زندگى جز كفران ، هدف ديگرى ندارند ، تنها هدفشان كفران نعمتهاى خدا و ترك شكر او است ، و اين بدان جهت است كه اشتغال به محسوسات و ماديات ، در دلهايشان ملكه ماديگرى و دلبستگى به اسباب ظاهرى و استناد نعمتها به آن اسباب را ملكه راسخى قرار داده ، و آن ملكه پرده ضخيمى ميان آنان و معرفت فطريشان شده ، توحيد خدايشان در ربوبيت را از يادشان برده ، در برخورد با هر نعمتى سبب ظاهرى آن را به ياد مىآورند و هيچ به ياد مسبب اسباب يعنى خداى تعالى نمىافتند ، و قهرا در برابر همان اسباب خاضع گشته و از انقطاع آنها نگران مىشوند ، ولى در برابر خدا نه خضوع دارند و نه خشوع و نه دلواپسى ، پس گويا - و بلكه حتما - غايتى جز كفر به نعمت خدا و ترك شكر آن ندارند .
پس كفر به خداى سبحان غايت عمومى آنان در هر ثنائى كه داخل مىشوند و در هر عملى كه بجا مىآورند مىباشد ، و اگر بعد از كشف ضر و رفع گرفتارى باز هم شرك مىورزند و به ساير ارباب ، دلبسته گشته و خاضع و خاشع آنها مىشوند براى اين است كه نعمت خدا را كفران كنند ، و چون اين كفرانشان كه كفران دائمى است و بر آن اصرار ورزيده بر خدا استكبار مىورزند با اينكه خداى سبحان فرموده : « لَئِنْ شَكَرْتُمْ لأَزِيدَنَّكُمْ وَلَئِنْ كَفَرْتُمْ إِنَّ عَذابِي لَشَدِيدٌ » « 1 » - غضب الهى را بر انگيخت تا آن تهديد را بكند لذا روى سخن را از رسول خدا ( ص ) بسوى ايشان كه تا كنون غايب فرض شده بودند برگردانيده و بدون وساطت آن جناب به خود آنان خطاب كرده و فرمود : « * ( فَتَمَتَّعُوا فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ ) * - پس سرگرم باشيد كه به زودى خواهيد فهميد » .
از اينكه در اينجا نفرمود : سرگرم چه باشيد ، براى اين بود كه اطلاق كلام شامل همه ماديات شده و بفهماند كه بطور كلى به هر چيزى كه دل ببنديد به زودى در قيامت بر آن
هامش
( 1 ) اگر شكر بگزاريد زيادتان مىدهم و اگر كفران كنيد عذابم شديد است . سوره ابراهيم ، آيه 7 .