ذنوبكم » چون هم كلام مثبت است ، و هم مدخول « من » معرفه است .
علاوه بر اين ، مورد اين آيه ، با آيه اى كه به عنوان تاييد آورده است تفاوت دارد ، چون آيه « يَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ » كه ظهور در آمرزش همه گناهان دارد ، در مورد ايمان و جهاد است ، و آيه اش اين است : « تُؤْمِنُونَ بِاللَّه وَرَسُولِه وَتُجاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّه بِأَمْوالِكُمْ وَأَنْفُسِكُمْ . . . يَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ » « 1 » و آيه اى كه در مثل مقام مورد بحث ، از نوح ( ع ) - كه اولين پيامبر از پيامبرانى است كه در آيه ذكر شده - نقل مىكند كه گفت : « أَنِ اعْبُدُوا اللَّه وَاتَّقُوه وَأَطِيعُونِ يَغْفِرْ لَكُمْ مِنْ ذُنُوبِكُمْ وَيُؤَخِّرْكُمْ إِلى أَجَلٍ مُسَمًّى » « 2 » و اين آيه با آيه مورد بحث ما موافقت دارد ، چون مخصوص به مورد ايمان و جهاد نيست ، پس ظاهرا چاره اى جز تبعيض نيست .
از جمله توجيهاتى كه براى كلمه « من » در آيه مورد بحث كردهاند اين است كه :
هر چند كه « من » براى تبعيض است ، ليكن در آيه مورد بحث ، مقصود از بعض گناهان ، همه گناهان است و اين خود يك نوع مجاز است .
و از جمله آنها اين است كه : مراد ، آمرزش گناهان قبل از ايمان است ، و آيه شريفه از گناهانى كه بعد از ايمان ارتكاب مىشوند ساكت است و وعده آمرزش آنها را نمىدهد « 4 » و از جمله آن توجيهات اين است كه : مقصود از بعضى گناهان ، گناهان كبيره است ، و معلوم است كه گناهان كبيره بعضى از گناهان است « 5 » . اين توجيهات ، وجوه ضعيفى هستند كه نبايد به آنها اعتناء نمود .
زمخشرى در كشاف ، بحثى به صورت سؤال و جواب ايراد كرده و مىگويد اگر بپرسى تبعيض در جمله « من ذنوبكم » به چه معنى است ؟ در جواب مىگويم : هيچ جاى قرآن چنين تبعيضى نديدم ، بجز در مواردى كه خطاب به كفار است ، مانند آيه « وَاتَّقُوه وَأَطِيعُونِ يَغْفِرْ لَكُمْ مِنْ ذُنُوبِكُمْ » و آيه « يا قَوْمَنا أَجِيبُوا داعِيَ اللَّه وَآمِنُوا بِه يَغْفِرْ لَكُمْ مِنْ ذُنُوبِكُمْ » ولى در مواردى كه خطاب به مؤمنين است ، همه جا تعبير « يَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ » آورده است ، مانند آيه « هَلْ أَدُلُّكُمْ عَلى تِجارَةٍ تُنْجِيكُمْ مِنْ عَذابٍ أَلِيمٍ . . . يَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ » و امثال اين
هامش
( 1 ) به خدا و رسولش ايمان آورده و در راه خدا با مالها و جانهايتان جهاد كنيد . . . خدا گناهانتان را مىآمرزد . سوره صف ، آيه 12 .
( 2 ) خدا را عبادت نموده و پرهيزگار باشيد ، و اطاعت مرا بكنيد ، تا خدا بعضى از گناهان شما را بخشيده و مرگتان را تا موقع معين به تاخير بيندازند . سوره نوح ، آيه 3 و 4 .
( 3 ) تفسير فخر رازى ، ج 19 ، ص 93 .
( 4 و 5 ) تفسير روح المعانى ، ج 13 ، ص 196 .