معارف الهى بدون واسطه به مردم نمىرسد ، و ناگزير بايد كسى از ميان ايشان به اين منظور منصوب گردد و اين همان غرض از رسالت است كه عبارت است از تحمل وحى و سپس ماموريت بر ابلاغ و تعليم و بيان آن .
دوم اينكه : مردم در باره تو تفكر نموده بينا شوند و بفهمند آنچه را كه آورده اى حق بوده و از ناحيه خداى تعالى است ، زيرا اوضاع محيط و حوادث و احوالى كه از اول زندگيت بر تو احاطه نموده ، از دوران يتيمى و دوران سكوت و خمودى و حرمان از تعليمات و كتابت و دوران نداشتن مربى صالح و فقر و گير كردن در ميان قومى جاهل و پست ، و تهى دست از مزاياى تمدن و فضائل انسانيت ، همه اينها اسبابى بودند كه بطور قاطع نمىگذاشتند تو از چشمه زلال كمال قطره اى بنوشى و از رشته سعادت سرنخى به دست بياورى ، ليكن خداى سبحان بسويت ذكرى فرستاد تا با آن بر جن و انس تحدى كنى ، كتابى فرستاد كه بهترين و ما فوق تمامى كتب آسمانى و بيان هر چيز و هدايت و رحمت و برهان و نور مبين است .
بنا بر اين ، قدرى فكر كردن در باره زندگى تو براى مردم بهترين راهنماى ايشان است به اينكه خود تو در آنچه كه آورده اى هيچ كاره اى ، و اين خدا است كه به علم خود تو را عالم و به قدرت خود تو را تاييد كرد بدون اينكه هيچ يك از اسباب عادى چنين سرنوشتى را برايت ايجاب كرده باشد . اين آن نكته اى است كه آيه كريمه با در نظر گرفتن سياقش و سياق ما قبلش افاده مىكند ، و محصل آن اين است كه جمله « لتبين . . . » غايت است براى انزال ، اما نه فى نفسه ، بلكه از حيث اينكه متعلق به شخص رسول خدا ( ص ) است ، و متعلق « يتفكرون » حذف شده ، و تقدير آن اين است كه : « در زندگى تو تفكر كند » نه در « ذكر » .
و ليكن مفسرين گفتهاند كه : جمله « لتبين » غايت است براى انزال ، و مراد از « تفكر » تفكر در ذكر است ، تا به اين وسيله بفهمند كه ذكر حق است ، و بنا بر اين تقدير معناى آيه چنين مىشود : ما بسويت ذكر ، يعنى قرآن را فرستاديم تا براى همه مردم آنچه را كه در اين ذكر برايشان نازل شده و آنچه اين ذكر از اصول معارف و احكام و شرايع و تاريخ احوال امتهاى گذشته و آنچه از سنت خدا بر آنان جريان يافته را در بردارد بيان كنى ، و ديگر براى اين اميد بود كه در ذكر ، تفكر كنند ، تا باشد ، كه به حقانيت و از طرف خدا بودن آن واقف گردند ، و يا براى اينكه در آنچه برايشان بيان مىكنى تفكر كنند .
و خواننده عزيز خوب مىداند كه لازمه اين معنى ، ( چند اشكال است ) :
تفسير الميزان ( فارسي ) — صفحة 378
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٣٧٨