را هم دارد كه بايد بطور اجتماعى زندگى كند ، و زندگى اجتماعى هم او را وادار بر پيروى هوا و هوسها ، و ظلم و فسق مىكند ، لذا تنها داشتن فطرت كافى نيست ، كه او را بر پيروى روشهاى حق و عدل وادار سازد ، و براى هميشه در عقايد حق و اعمال صالح استوار بماند ، و گرنه ، بايد اصلا گناهى موجود نشده و هيچ فردى از افراد و اجتماعى از اجتماعات ، فاسد نگردد چون همه مجهز به فطرت هستند ، پس اينكه مىبينيم بعضى از افراد با داشتن فطرت ، منحرف مىشوند مىفهميم كه داشتن فطرت تنها كافى نيست .
و عنايت الهى اقتضاء مىكند كه خصوص نوع انسانى را علاوه بر فطرت كه همواره او را به سوى صلاح و سعادت دعوت مىكند ، به يك داعى ديگر نيز مدد كند كه او هدايت الهى را از درگاه خداى تعالى گرفته ، به بندگان مىرساند ، و آن داعى ، همان مقام نبوت است كه دارنده آن ، در مقامى از پاكى قرار دارد كه به خاطر آن مقام عقايد حق و عمل صالح ، برايش كشف مىشود ، به اين معنا كه رابطه وحى با او برقرار گشته و با غيب ، سر سخن باز مىكند ، و دستوراتى كه پيرويش ضامن سعادت فرد و اجتماع در دنيا و آخرت است مىگيرد .
اما سعادت دنيا ، بخاطر اين كه مكررا گفتهايم كه : ميان معصيتها و ظلمها ، و ميان خوارى و عذاب الهى كه آخرش هلاكت است ، رابطه اى قطعى وجود دارد ، بطورى كه اگر فساد ، در اجتماعى راه پيدا نكند ، و همواره بر طبق صلاح فطرى قدم بردارند ، هرگز دچار هلاكت نمىشوند ، و عذاب و خوارى بدون خبر ، ايشان را گريبانگير نمىشود ، و در نتيجه آن مقدار از عمر طبيعى كه برايشان مقدر شده در كمال خوشى و سعادت مىگذرانند .
و اما سعادت آخرت ، زيرا پيروى دعوت الهى و به عبارت ديگر ، ايمان و تقوى ، دل انسان را به هياتى صالح در مىآورد ، و آلودگىهاى نفس را مىشويد و در نتيجه زندگى آخرتيش هم قرين سعادت مىشود .
پس ربوبيت خداى تعالى براى هر موجودى ، همانطور كه اقتضاء مىكند آن موجود را به بهترين وجهى تدبير نموده و به سوى بهترين سعادت رهبرى كند ، اين اقتضاء را نيز دارد كه در امر آدميان هم اعتنايى نموده ، رسولانى از خود ايشان به سويشان گسيل دارد ، تا هر قومى را به زبان خودش به سوى ايمان و عمل صالح دعوت كنند ، تا بدين وسيله سعادت دنيا و آخرتشان تامين بشود ، اما سعادت دنيا به اين است كه از عذاب و انقراض و عقابهاى دودمان برانداز محفوظ باشند و سعادت آخرت به اين است كه ، به مقدار ايمان و عمل صالحشان ، شامل مغفرت الهى گردند .
تفسير الميزان ( فارسي ) — صفحة 37
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٣٧