كلمه « طرى » ( بر وزن فعيل ) از ماده طراوت است ، و طراوت بطورى كه در مفردات گفته : عبارت است از تر و تازه از هر چيز ، « 1 » و كلمه « مواخر » جمع « مخر » است و مخر به معناى شكافتن آب از چپ و راست است ، گفته مىشود : « مخرت السفينة الماء » يعنى كشتى آب را شكافت . و به همين جهت كشتى را ماخره مىگويند ، و مخر بطورى كه در مجمع البيان گفته : به معناى شكافتن زمين براى زراعت نيز هست ، و مقصود از خوردن گوشت تازه از دريا ، خوردن گوشت ماهى است كه از دريا صيد مىشود و مقصود از « استخراج زينت براى پوشيدن » ، لؤلؤ و مرجانى است كه از دريا گرفته مىشود و زنان خود را با آن مىآرايند « 2 » .
* ( « وَتَرَى الْفُلْكَ مَواخِرَ فِيه » ) * - يعنى كشتىها را مىبينى كه آب دريا را از چپ و راست مىشكافند و بعيد نيست اينكه فرمود : « ترى » از خطابهاى عمومى باشد كه در آن مخاطب مخصوصى منظور نيست ، و در بسيارى موارد اين كلمه همين طور استعمال مىشود ، و معنايش اين است كه هر بيننده اى و هر كسى كه نيروى مشاهده داشته باشد اين مطلب را مىبيند ، پس بنا بر اين ، خطاب به رسول خدا ( ص ) نيست ، تا گفته شود در آيه التفات از جمع به مفرد به كار رفته است .
* ( « وَلِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِه وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ » ) * - يعنى تا بعضى از رزق خدا را با سفرهاى آبى و به راه انداختن كشتيها طلب كنيد ، اين جمله عطف بر جمله حذف شده است ، و تقدير آن چنين است : « و ترى الفلك مواخر فيه لتنالوا بكذا و كذا و لتبتغوا . . . - كشتىها را مىبينى كه در دريا آب را مىشكافند تا شما بوسيله آن فلان و فلان را بدست آورده و تا از فضل او طلب كنيد » ، و نظير اين گونه عطفها در كلام خداى تعالى بسيار است .
* ( « وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ » ) * - يعنى يكى ديگر از نتايج تسخير دريا و به راه انداختن كشتيها در آن ، اين است كه شايد شما شكرگزار شويد ، زيرا نعمتهاى دريايى فضل زيادتى است از خداى تعالى براى اينكه خداوند در خشكىها آن قدر نعمت داده كه بشر احتياج به نعمتهاى دريايى نداشته باشد ، و ليكن خداوند اين نعمت زيادى را هم ارزانى داشت ، و درياها را مسخر بشر فرمود تا شايد خدا را شكرگزار باشند ، چون انسان كمتر در ضروريات زندگى خود متوجه نعمت خدا مىشود و به ياد اين معنا مىافتد كه اين ضروريات زندگى ،
هامش
( 1 ) مفردات راغب ، ماده « طرى » .
( 2 ) مجمع البيان ، ج 6 ، ص 353 ، ط تهران .