پنداشتهاند : قائم به موجودى ديگر باشد ، قرآن كريم از سوى ديگر روح را معرفى مىكند به اينكه از امر پروردگار است ، و مىفرمايد : « قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي » « 1 » و سپس امر پروردگار را با امثال آيه « إِنَّما أَمْرُه إِذا أَرادَ شَيْئاً أَنْ يَقُولَ لَه كُنْ فَيَكُونُ فَسُبْحانَ الَّذِي بِيَدِه مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْءٍ » « 2 » معرفى نموده و مىرساند كه : امر خدا همان كلمه ايجادى است كه خداى سبحان هر چيزى را با آن ايجاد مىفرمايد . و به عبارت ديگر : امر خدا همان وجودى است كه به اشياء افاضه مىفرمايد ، اما نه وجود از هر جهت بلكه از اين جهت كه مستند به خداى تعالى است ، و آميخته با ماده و زمان و مكان نيست ، هم چنان كه آيه « وَما أَمْرُنا إِلَّا واحِدَةٌ كَلَمْحٍ بِالْبَصَرِ » « 3 » به اين مجرد از ماده و زمان و مكان اشاره دارد . زيرا تعبير مذكور در جايى گفته مىشود كه تدريج در كار نباشد ، يعنى مادى و محكوم به حركت مادى نباشد ، خواننده عزيز اين اجمال را در نظر داشته باشد ، تا ان شاء اللَّه بيان مفصل آن در تفسير سوره اسرى بيايد .
از بيان مختصرى كه گذشت ، اين معنا معلوم شد كه روح ، كلمه حيات است كه خداى سبحان آن را در اشياء به كار مىبرد و آنها را به مشيت خود زنده مىكند ، و به همين جهت آن را در آيه « وَكَذلِكَ أَوْحَيْنا إِلَيْكَ رُوحاً مِنْ أَمْرِنا » « 4 » وحى ناميده و القاى آن را بر رسول و نبى ، « ايحاء » خوانده ، پس معناى القاى كلمه خداى متعال ( كلمه حيات ) به قلب رسول خدا ( ص ) اين است كه روح را بسويش وحى كند ( دقت فرماييد ) .
پس اينكه فرمود : * ( « يُنَزِّلُ الْمَلائِكَةَ بِالرُّوحِ مِنْ أَمْرِه » ) * چه حرف « باء » را سببيه بگيريم و چه مصاحبت ، معنايش يكى مىشود و تفاوت زيادى ميان آن دو نخواهد بود ، و اين خود با دقت و تامل روشن مىشود ، چون كه تنزيل ملائكه با مصاحبت و همراهى روح عبارتست از القاى آن در قلب پيامبر تا قلب وى با داشتن آن روح ، آماده گرفتن معارف الهى گردد ، و همچنين تنزيل ملائكه به سبب روح به همين معنا است ، چون كلمه خداى تعالى كه همان كلمه حيات باشد در ملائكه اثر گذاشته و آنان را مانند انسانها زنده مىكند .
هامش
( 1 ) سوره اسرى ، آيه 85 .
( 2 ) امر و فرمان خداوند چنين است كه وقتى خلقت چيزى را اراده كند و بگويد . موجود باش ، موجود مىشود ، پس منزه و پاك است خدايى كه ملك و ملكوت هر موجودى به دست قدرت او است .
سوره يس ، آيه 82 و 83 .
( 3 ) و امر ما نيست ، جز يكى ( فرمان ما در عالم يكى است ) و در سرعت مانند چشم بهم زدن است . سوره قمر ، آيه 50 .
( 4 ) و اين چنين به تو وحى كرديم روحى از امر خود را . سوره شورى ، آيه 52 .