پذيرند عبرتهاست ( 13 ) .
او است كه دريا را به خدمت گرفت تا از آن گوشت تازه خوريد و از آن زيورى برون آريد كه پيرايه و زينت خويش كنيد و كشتى را مىبينيد كه آب را مىشكافد ( تا شما تجارت كنيد ) و از كرم وى فزونى جوييد و شايد سپاس داريد ( 14 ) .
و در زمين لنگرهايى از كوه ها افكند تا شما را نلرزاند و جويها و راههايى ايجاد كرد تا شايد هدايت يابيد ( 15 ) .
و علامتهايى قرار داد كه آنها بوسيله ستارگان هدايت مىشوند ( 16 ) .
آيا آنكه خلق كند و آنكه خلق نكند يكسان است چرا اندرز نمىگيريد ! ! ( 17 ) .
اگر بخواهيد نعمتهاى خدا را بشماريد نتوانيد شمرد كه همانا خدا آمرزگار و رحيم است ( 18 ) .
آنچه را نهان كنيد و آنچه را عيان كنيد خدا مىداند ( 19 ) .
معبودهايى را كه غير از خدا مىخوانند چيزى را خلق نمىكنند بلكه خودشان هم مخلوقند ( 20 ) .
مردگانند نه زندگان و ندانند چه وقت از نو زنده مىشوند ( 21 ) .
بيان آيات
اگر به دقت در اين سوره نظر كنيم ظن قوى پيدا مىشود كه صدر اين سوره از آياتى است كه در روزهاى آخر توقف رسول خدا ( ص ) در مكه در نزديكىهاى مهاجرتش به مدينه نازل شده است ، و اين آيات ، چهل آيه اول آنست ، كه خداى سبحان در قسمتى از آن انواع نعمتهاى آسمانى و زمينى را كه مايه حيات انسانى است و انسان در معاشش از آن بهره مند مىشود خاطر نشان فرموده و از راه نظام متقن و تدبير يك نواختى كه در آنها است بر وحدانيت خود در ربوبيت استدلال فرموده است .
و در قسمتى ديگر ، احتجاج مىكند بر بطلان پندارهاى مشركين و بى ثمر بودن مساعى ايشان و اينكه به زودى كيفر ايشان را مىدهد ، هم چنان كه امتهاى گذشته را كه مثل اينان بودند كيفر داد ، و به زودى در روز قيامت در حق آنان فصل قضاء مىكند .
خداى سبحان اين آيات را با جمله * ( « أَتى أَمْرُ اللَّه فَلا تَسْتَعْجِلُوه سُبْحانَه وَتَعالى عَمَّا يُشْرِكُونَ » ) * افتتاح نموده و آيات احتجاج را بر تقديس و تنزيه و تسبيحى كه در آنست متفرع كرد ، و از اين تفريع چنين فهميده مىشود كه غرض عمده از آيات صدر سوره اين است كه از نزديك بودن امر الهى خبر دهد و هشدار دهد كه به زودى بر آنان نازل مىشود ، و نيز در اين تفريع تهديدى است بر مشركين كه از در استهزاء مىگفتند : پس چرا عذابى كه مىگويى نازل نمىشود تا ما را تهديد نمايد ، و نيز با جمله « فَاعْفُوا وَاصْفَحُوا حَتَّى يَأْتِيَ اللَّه