جن است همانطور كه آدم پدر بشر مىباشد ، و يا به گفته حسن « 1 » همان ابليس است ، و يا به گفته راغب « 2 » نسل جنى ابليس و يا نوع مخصوصى از جن است ، اقوال مختلفى است كه بيشترش بى دليل است .
آنچه كه تدبر در آيات قرآن كريم به دست مىدهد اين است كه در دو آيه مورد بحث « جان » را مقابل « انس » گرفته و آن دو را دو نوع گرفته ، و همين دو نوع گرفتن آن دو دليل و يا حد اقل اشاره دارد بر اينكه يك نوع ارتباطى در خلقت آن دو هست ، و نظير دو آيه مورد بحث ، آيه « خَلَقَ الإِنْسانَ مِنْ صَلْصالٍ كَالْفَخَّارِ وَخَلَقَ الْجَانَّ مِنْ مارِجٍ مِنْ نارٍ » « 3 » است .
سياق آيات مورد بحث هم خالى از دلالت بر اين معنا نيست كه ابليس از جنس جن بوده ، و گر نه جمله * ( « وَالْجَانَّ خَلَقْناه مِنْ قَبْلُ . . . » ) * لغو مىشد . در جاى ديگر از كلام خود هم فرموده كه ابليس از جن بود ، و آن آيه « كانَ مِنَ الْجِنِّ فَفَسَقَ عَنْ أَمْرِ رَبِّه » « 4 » است ، از اين آيه به خوبى بر مىآيد كه جان ( در آيه مورد بحث ) همان جن بوده ، و يا يك نوعى از انواع آن بوده ، در غير اين دو آيه ديگر اسمى از جان برده نشده ، و هر جا بحثى از موجود مقابل انسان اسمى رفته به عنوان جن بوده ، حتى در مواردى كه عموميت كلام ، ابليس و همجنسان او را هم مىگرفته - مانند آيه « شَياطِينَ الإِنْسِ وَالْجِنِّ » « 5 » و آيه « وَحَقَّ عَلَيْهِمُ الْقَوْلُ فِي أُمَمٍ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِمْ مِنَ الْجِنِّ وَالإِنْسِ » « 6 » و آيه « سَنَفْرُغُ لَكُمْ أَيُّه الثَّقَلانِ » « 7 » و آيه « يا مَعْشَرَ الْجِنِّ وَالإِنْسِ إِنِ اسْتَطَعْتُمْ أَنْ تَنْفُذُوا مِنْ أَقْطارِ السَّماواتِ وَالأَرْضِ فَانْفُذُوا » « 8 » - به لفظ جن تعبير شده است .
هامش
( 1 ) مجمع البيان ، ج 6 ، ص 334 و تفسير فخر رازى ، ج 19 ، ص 180 .
( 2 ) مفردات راغب ، ماده « جن » .
( 3 ) انسان را از گل خشكيده چون سفال و جن را از آتشى زبانه دار آفريد . سوره الرحمن ، آيه 14 و 15 .
( 4 ) از جن بود پس از امر پروردگارش سر باز زد . سوره كهف ، آيه 50 .
( 5 ) سوره انعام آيه 12 .
( 6 ) وعده عذاب خدا بر كفار در امتهاى گذشته از جن و انس عملى شد . سوره فصلت ، آيه 25 .
( 7 ) به زودى به كار شما مىپردازيم اى جن و انس . سوره الرحمن ، آيه 31 .
( 8 ) اى گروه جن و انس اگر مىتوانيد كه به اطراف و نواحى زمين و آسمانها نفوذ كنيد ، بكنيد سوره الرحمن ، آيه 33 .