البته كلمه « لتزول » به فتح اول و ضمه آخر هم قرائت شده ، « 1 » و بنا بر اين قرائت كلمه « ان » مخففه و معنا چنين خواهد بود : « و به تحقيق كه مكر ايشان از عظمت به حدى بود كه كوه ها را از جاى مىكند » .
* ( « فَلا تَحْسَبَنَّ اللَّه مُخْلِفَ وَعْدِه رُسُلَه إِنَّ اللَّه عَزِيزٌ ذُو انتِقامٍ » ) * .
اين جمله تفريع بر مطالب قبل است كه مىفرمود : عذاب نكردن ستمكاران به خاطر تاخير تا قيامت است ، و وقتى چنين است ديگر خيال نكن كه خدا از وعده اى كه بر نصرت فرستادگان خود داده خلف مىكند ، اگر وعده نصرت داده وفا مىكند و اگر وعده عذاب به متخلفين داده نيز وفا مىكند . و چطور ممكن است وفا نكند و حال آنكه او عزيز و داراى انتقام شديد است . و لازمه عزت مطلقه او نيز همين است كه خلف وعده نكند ، چون خلف وعده يا بدين جهت است كه نمىتواند وعده خود را وفا كند و يا بدين سبب است كه رأيش برگشته و وضعى برايش پيش آمده كه او را مجبور كرده بر خلاف حال قبليش رفتار كند .
و خداوند ، عزيز على الاطلاق است و عجز و ناتوانى در او تصور ندارد ، و هيچ حالتى او را مقهور و مجبور به عمل بر خلاف حالت قبلى نمىكند چون واحد و قهار است .
و كلمه * ( « ذُو انتِقامٍ » ) * يكى از اسماى حسناى خداى تعالى است و در چند جاى قرآن خود را به آن اسم ناميده است ، و در همه جا آن را در كنار اسم عزيز آورده ، از آن جمله فرموده : « وَاللَّه عَزِيزٌ ذُو انْتِقامٍ » « 2 » و نيز فرموده : « ألَيْسَ اللَّه بِعَزِيزٍ ذِي انْتِقامٍ » « 3 » و نيز در آيه مورد بحث فرموده : * ( « إِنَّ اللَّه عَزِيزٌ ذُو انتِقامٍ » ) * . و از اينجا فهميده مىشود كه اسم « ذو انتقام » از فروعات اسم « عزيز » است .
گفتارى در معناى انتقام خدا
« انتقام » به معناى عقوبت است ، ليكن نه هر عقوبت بلكه عقوبت مخصوصى . و
هامش
( 1 ) تفسير روح المعانى ، ج 13 ، ص 251 .
( 2 ) سوره آل عمران آيه 4 ، سوره مائده ، آيه 95 .
( 3 ) سوره زمر ، آيه 2 .