فرموده : * ( « فَمَنْ تَبِعَنِي فَإِنَّه مِنِّي » ) * « 1 » .
مؤلف : در بعضى روايات آمده كه « فرزندان اسماعيل هرگز بت نپرستيدند ، و اين به خاطر دعاى ابراهيم ( ع ) بود كه عرض كرد : * ( » وَاجْنُبْنِي وَبَنِيَّ أَنْ نَعْبُدَ الأَصْنامَ « ) * . و اگر بت را بزرگ مىداشتند عقيده شان اين بود كه اين بتها شفيعان درگاه خدايند » « 2 » . و ليكن اين روايات جعلى است كه در بيان سابق هم بدان اشاره شد .
و همچنين است آن رواياتى كه از طرق عامه « 3 » و خاصه « 4 » آمده كه « سرزمين طائف جزو سرزمين اردن بود ، و چون ابراهيم دعا كرد كه خدايا اهل مكه را از ميوه ها روزى فرما ، خداوند آن قطعه از سرزمين اردن را از آنجا به طائف منتقل نمود ( و آن سر زمين نخست در مكه خانه خدا را طواف نمود ) و هفت مرتبه دور خانه گرديد ، و آن گاه در جايى كه امروز آن را طائف مىنامند قرار گرفت ، ( و بخاطر همين طوافش طائف ناميده شد ) » .
چون هر چند از راه معجزه چنين چيزى امكان دارد و محال عقلى نيست ، و ليكن اين روايات براى اثبات آن كافى نيست ، چون بعضى از آنها ضعيف است و بعضى اصلا سند ندارد . علاوه بر اينكه اگر در اثر دعاى ابراهيم چنين امرى عجيب و معجزه اى باهر رخ داده بود ، جا داشت در اين آيات كه همه در مقام ذكر سنتهاى خدايى است آن را نيز ياد مىكرد و مىفرمود كه در اثر دعاى ابراهيم ما چنين كارى را كرديم - و خدا داناتر است .
و در مرسله عياشى از حريز از آن كس كه نامش را نبرده از يكى از دو امام باقر يا صادق ( ع ) آمده كه آن جناب آيه را : « رب اغفر لى و لولدى » قرائت مىكرد كه مقصود از « ولد » همان اسماعيل و اسحاق است « 5 » . و در مرسله ديگرى از جابر از امام باقر ( ع ) نظير اين مطلب را روايت نموده است « 6 » . و ظاهر اين دو روايت اين است كه چون پدر ابراهيم كافر بوده امام ( ع ) آيه را بدين صورت قرائت نموده است و ليكن هر دو ضعيف است و چنان نيست كه بشود بدانها اعتماد نمود .
هامش
( 1 ) تفسير عياشى ، ج 2 ، ص 231 ، ح 33 .
( 2 ) تفسير نور الثقلين ، ج 2 ، ص 546 .
( 3 ) تفسير ابى السعود ، ج 4 ، ص 52 .
( 4 ) تفسير برهان ، ج 2 ، ص 320 ، ح 10 .
( 5 ) تفسير عياشى ، ج 2 ص 234 ، ح 45 .
( 6 ) تفسير عياشى ، ج 2 ، ص 235 ، ح 47 .