الفصل السابعفى الحدوث و القدم بالحق
تعريفِ حدوثِ به حق
متن
الحدوث بالحقّ مسبوقيّةُ وجودِ المعلول . . . قديمٌ بالنسبة إليه متقدّمٌ عليه .
ترجمه
حدوث به حق ، عبارت است از : مسبوقيتِ وجودِ معلول به وجودِ علتِ تامهء آن به اعتبار نسبت سَبْق و لحوقى كه بين وجودين هست نه بين ماهيتى كه براى معلول موجود است و بين علت آن ، همانگونه كه در حدوث ذاتى چنين بود .
اين از آن جهت است كه حقيقت ثبوت و وجود در خارج براى وجود است نه ماهيت .
و براى علت و خصوصاً براى علت مطلقهء واجب كه تمام امور به او منتهى مىگردد چيزى جز استقلال و غنا وجود ندارد و براى وجود معلول چيزى جز وابستگى ذاتى به وجود علت و فقر ذاتى به سوى آن و قيام به او نيست . و بديهى است كه موجودِ مستقل و بىنياز كه قائم به ذات خويش است قبل از موجود وابسته كه فقير و قائم به غير است مىباشد ؛ بنابراين وجود معلول به اين معنا حادث است و مسبوق به وجود علت خويش است و وجود علت آن ، نسبت به آن قديم بوده و قبل از اوست .