انجيلش به بنى اسرائيل گفت : « يا بَنِي إِسْرائِيلَ إِنِّي رَسُولُ اللَّه إِلَيْكُمْ مُصَدِّقاً لِما بَيْنَ يَدَيَّ مِنَ التَّوْراةِ » « 1 » ، و اگر به جاى اينكه بفرمايد : « تصديق الذى نزل من قبل - تصديق آن كتابى كه قبلا نازل شده » فرمود : * ( « تَصْدِيقَ الَّذِي بَيْنَ يَدَيْه » ) * بدين جهت بوده كه قبل از آن جناب غير از تورات و انجيل كتابهاى ديگر آسمانى نيز بوده ، مانند كتاب نوح ، و كتاب ابراهيم ( ع ) . و بنا بر اين ، اگر تقدم همه اين چهار كتاب را در نظر بگيريم آن كتابى كه از نظر زمان نزديكتر به رسول خدا ( ص ) بوده يعنى تورات و انجيل مىتوانسته موصوف شود به اين صفت كه « بين يدى : پيش روى » آن جناب قرار دارند .
بعضى از مفسرين گفتهاند : منظور از جمله « ما بين يديه » حوادثى است كه بعدا پيش مىآيد ، نظير مساله بعث و نشور و حساب و جزاء . ولى اين تفسير درست و قابل اعتناء نيست .
* ( « وَتَفْصِيلَ الْكِتابِ » ) * - اين جمله عطف است بر جمله * ( « تَصْدِيقَ الَّذِي » ) * ، و منظور از كلمه « كتاب » به دلالت سياق ، جنس كتابهاى آسمانى و نازل از ناحيه خداى سبحان بر انبياى گرامش است . و منظور از كلمه « تفصيل » ايجاد فاصله بين اجزاء درهم آن است ، و منظور از « درهم بودن اجزاء » اين است كه معارف آن در يكديگر پيچيده و به يكديگر مرتبط است ، و خداى تعالى با ايضاح و شرح ، اين اجزاء را از يكديگر جدا ساخته .
اين جمله دلالت دارد بر اينكه دين الهى كه بر انبيايش نازل شده همه يك دين است ، و اختلافى در اديان الهى نيست جز اختلاف در اجمال و تفصيل ، و قرآن كريم تفصيل دهنده مطالبى است كه در كتابهاى ديگر آسمانى بطور اجمال آمده بود . دليل ديگر بر اينكه دين الهى يكى است آيه شريفه زير است كه مىفرمايد : « إِنَّ الدِّينَ عِنْدَ اللَّه الإِسْلامُ » « 2 » و نيز دليل ديگر اينكه قرآن كريم تفصيل مجملات كتابهاى آسمانى سابق است آيه زير است كه مىفرمايد : « وَأَنْزَلْنا إِلَيْكَ الْكِتابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقاً لِما بَيْنَ يَدَيْه مِنَ الْكِتابِ وَمُهَيْمِناً عَلَيْه » « 3 » و جمله « لا رَيْبَ فِيه مِنْ رَبِّ الْعالَمِينَ » « 4 » به منزله تعليل براى جمله اول است .
هامش
( 1 ) اى بنى اسرائيل من فرستاده خداى تعالى به سوى شمايم در حالى كه تصديق مىكنم آن كتاب آسمانى قبل از خودم را ، كه آن عبارت است از تورات . « سوره صف ، آيه 6 »
( 2 ) دين نزد خدا اسلام است و بس . « سوره آل عمران ، آيه 19 »
( 3 ) ما اين كتاب را به حق به تو نازل كرديم ، در حالى كه مصدق كتابهايى است كه در برابر اوست و مسلط بر آنها است . « سوره مائده ، آيه 48 » .
( 4 ) يعنى هيچ شكى در آن كتاب نيست ، كتابى است از ناحيه رب العالمين . « سوره سجده ، آيه 2 »