عكرمه پسر ابى جهل در روز فتح مكه از آن شهر فرار كرد ، و خود را به ساحل دريا رسانيده ، بر كشتى سوار شد ، ولى كشتى دچار طوفان گرديد ، عكرمه فريادش بلند شد كه اى « لات » و اى « عزى » مرا نجات دهيد . مردم كشتى گفتند : در چنين حالى صحيح نيست كه كسى غير خدا را به فريادرسى بخواند ، بايد خدا را خواند ، و آن هم با كمال خلوص . عكرمه گفت : به خدا سوگند اگر در دريا ، اللَّه يكتا باشد در خشكى هم يكتا است ، و در نتيجه همانجا مسلمان شد . « 1 »
مؤلف : اين روايت به طرق بسيارى و با مضامين مختلفى نقل شده .
و در تفسير عياشى از منصور بن يونس از امام صادق ( ع ) روايت شده كه فرمود : سه عمل نكوهيده است كه شرش به صاحبش برمىگردد ، اول عهدشكنى ، دوم بغى و سوم مكر كردن با خداى تعالى . و در باره بغى فرمود : * ( « يا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّما بَغْيُكُمْ عَلى أَنْفُسِكُمْ » ) * « 2 » مؤلف : اين مطلب از انس از رسول خدا ( ص ) روايت شده ، به اين مضمون كه فرمود : سه چيز است كه شر آن به صاحبش برمىگردد ، يكى شكستن پيمان ، ديگرى نيرنگ و سوم بغى ، آن گاه رسول خدا ( ص ) اين آيات را تلاوت فرمودند :
* ( « يا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّما بَغْيُكُمْ عَلى أَنْفُسِكُمْ » ) * و « وَلا يَحِيقُ الْمَكْرُ السَّيِّئُ إِلَّا بِأَهْلِه » « 3 » و « فَمَنْ نَكَثَ فَإِنَّما يَنْكُثُ عَلى نَفْسِه » « 4 » ، اين روايت را سيوطى در الدر المنثور « 5 » آورده .
و در الدر المنثور است كه ابو نعيم - در كتاب الحليه - از ابى جعفر محمد بن على روايت كرده كه گفت : هيچ عبادتى برتر از سؤال و خواهش از درگاه خدا نيست ، و هيچ چيزى به جز دعا قضاء را بر نمىگرداند ، و سريعترين كارهاى خير در اثر بخشيدن ، احسان است ، كه از هر كار خير ديگر ثوابش زودتر به صاحبش بر مىگردد ، و سريعترين كارهاى زشت در اثر بخشيدن بغى است كه خيلى سريع عقوبتش به صاحبش مىرسد ، و اين عيب براى يك انسان كافى است كه عيبهاى مردم را ببيند ، و از ديدن عيبهاى خود كور شود ، و اينكه مردم را به كارهايى امر و دعوت كند كه خودش استطاعت آن را ندارد ، و اينكه همنشين خود را بدون جهت و به
هامش
( 1 ) الدر المنثور ، ط . بيروت ، ج 3 ، ص 303 .
( 2 ) تفسير عياشى ، ط . اسلاميه ، ج 2 ، ص 121 .
( 3 ) و نيرنگ جز به اهلش برنمىگردد . « سوره فاطر ، آيه 43 »
( 4 ) و هر كسى پيمان بشكند عليه خودش مىشكند . « سوره فتح ، آيه 10 »
( 5 ) الدر المنثور ، ج 3 ص 303 .