اگر در آيه شريفه نسبت نقص به خود آلت داده از باب مجاز عقلى است .
و اينكه از ميان همه گناهان قوم ، خصوص كمفروشى و نقص در مكيال و ميزان را نام برده ، دلالت دارد بر اينكه اين گناه در بين آنان شيوع بيشترى داشته و در آن افراط مىكردهاند به حدى كه فساد آن چشمگير و آثار سوء آن روشن شده بوده و لازم بوده كه داعى به سوى حق ، قبل از هر دعوتى آنان را به ترك اين گناه دعوت كند و از ميان همه گناهانى كه داشتهاند انگشت روى اين يك گناه مىگذارد .
* ( « إِنِّي أَراكُمْ بِخَيْرٍ » ) * - يعنى من شما را در خير مشاهده مىكنم و مىبينم كه خداى تعالى به شما مال بسيار و رزقى وسيع و بازارى رواج داده ، بارانهاى به موقع ، محصولات زراعى شما را بسيار كرده و با اين همه نعمت كه خدا به شما ارزانى داشته چه حاجتى به كمفروشى و نقص در مكيال و ميزان داريد ؟ و چرا بايد از اين راه در پى اختلاس مال مردم باشيد و به مال اندك مردم طمع ببنديد و در صدد به دست آوردن آن از راه نامشروع و به ظلم و طغيان برآييد ؟
بنا بر اين جمله * ( « إِنِّي أَراكُمْ بِخَيْرٍ » ) * در اين صدد است كه جمله * ( « وَلا تَنْقُصُوا الْمِكْيالَ وَالْمِيزانَ » ) * را تعليل كند .
ممكن هم هست كه كلمه « خير » را عموميت داده ، بگوييم : منظور اين است كه شما مردم مشمول عنايت الهى هستيد و خداى تعالى اراده كرده كه نعمتهاى خود را به شما ارزانى بدارد ، عقل و رشد كافى و رزق وسيع بدهد ، و اين نعمتها را به شما داده پس ديگر هيچ مجوزى نداريد كه خدايانى دروغين را به جاى خداى تعالى بپرستيد و غير او را شريك او بگيريد و با كمفروشى در زمين فساد كنيد .
و بنا بر اين احتمال ، جمله مورد بحث ، هم تعليل جمله * ( « وَلا تَنْقُصُوا . . . » ) * خواهد بود و هم تعليل جمله قبل از آن كه مىفرمود : * ( « يا قَوْمِ اعْبُدُوا اللَّه . . . » ) * هم چنان كه تهديد * ( « وَإِنِّي أَخافُ عَلَيْكُمْ عَذابَ يَوْمٍ مُحِيطٍ » ) * مربوط به هر دو جمله است .
پس حاصل جمله * ( « إِنِّي أَراكُمْ . . . » ) * اين شد كه شما در اين ميان دو رادع و جلوگير داريد كه بايد شما را از معصيت خدا رادع شوند و جلوگير باشند ، يكى اينكه شما در خير هستيد يعنى غرق در نعمتهاى خداييد و احتياجى به كمفروشى و خوردن مال مردم به باطل و از راه نامشروع نداريد ، ديگر اينكه در وراء و پشت مخالفت امر خدا ، روزى است محيط و همه جاگير كه بايد از عذاب آن ترسيد .
و خيلى بعيد نيست كه مراد از جمله * ( « إِنِّي أَراكُمْ بِخَيْرٍ » ) * اين باشد كه من به نظر خير به شما مىنگرم يعنى جز خير خواهى و شفقت هيچ نظرى ندارم هم چنان كه هيچ دوست مشفق
تفسير الميزان ( فارسي ) — صفحة 541
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٥٤١