معنا مىدهد « من به سبب شما يعنى به اينكه مردى رشيد از شما را منضم و همكار خود كنم ندارم تا او به يارى من قيام كند و شر شما را از من دفع نمايد * ( » أَوْ آوِي إِلى رُكْنٍ شَدِيدٍ « ) * و يا بتوانم خود را به ركنى شديد بچسبانم و به قوم و قبيله اى منضم كنم كه قدرتى منيع داشته باشند و آنان شما را از من دفع كنند » ، اين آن معنايى است كه با در نظر گرفتن زمينه گفتار ، از آيه شريفه استفاده مىشود .
ولى بعضى « 1 » از مفسرين گفتهاند : معناى جمله * ( « لَوْ أَنَّ لِي بِكُمْ قُوَّةً » ) * اين است كه من آرزو دارم كه اى كاش موقعيت و قدرت و جماعتى مدافع مىداشتم كه بوسيله آن موقعيت و آن قدرت و آن جماعت ، شر شما را از ميهمانان خود دفع مىكردم . ليكن اين وجه درست نيست براى اينكه بنا بر اين وجه كلمه « بكم » در معنا تبديل شده به « بهم عليكم » و اين صحيح نيست .
بعضى « 2 » ديگر گفتهاند : معناى جمله * ( « لَوْ أَنَّ لِي بِكُمْ قُوَّةً » ) * اين است كه اى كاش خود نيرو مىداشتم و عليه شما قيام مىكردم . اين معنا نيز درست نيست براى اينكه از لفظ آيه به دور است .
بعضى « 3 » ديگر گفتهاند : خطاب در آيه به ميهمانان است نه به قوم ، و معنايش اين است كه لوط به ميهمانان گفت : آرزو دارم كه اى كاش به سبب شما داراى نيرويى مىشدم كه مىتوانستم با آن نيرو در برابر اين قوم عرض اندام كنم . اين وجه نيز درست نيست ، زيرا مستلزم انتقال خطاب از قوم به سوى ميهمانان است و اين انتقام هم بدون آوردن دليلى روشن در متن آيه باعث ابهام و تعقيد است و بدون ضرورت نمىتوان كلام خداى تعالى را كه فصيحترين كلام است حمل بر آن كرد و گفت كه خداى عز و جل در خصوص اين جمله مرتكب ابهام و تعقيد شده است .
* ( « قالُوا يا لُوطُ إِنَّا رُسُلُ رَبِّكَ لَنْ يَصِلُوا إِلَيْكَ . . . » ) *
يعنى فرستادگان پروردگار به آن جناب گفتند : مردم هرگز به تو نمىرسند ، و عبارت « هرگز به تو نمىرسند » * ( ( لَنْ يَصِلُوا إِلَيْكَ ) ) * كنايه است از اينكه بر تحقق دادن خواسته خود قادر نيستند ، و معناى جمله اين است كه وقتى ماجرا بدينجا رسيد كه گفته هاى لوط كمترين اثرى
هامش
( 1 ) مجمع البيان ، ج 3 ، ص 197 ، چاپ بيروت .
( 2 ) تفسير ابو الفتوح رازى ، ج 6 ، ص 35 ، روح المعانى ، ج 12 ، ص 108 .
( 3 ) تفسير المنار ، ج 12 ، ص 135 .