داشته باشد ديگر جا ندارد كه در فروعات و جزئيات آن اشكال كرد .
و اما اينكه حديث ، صيحه و نهيب را از جبرئيل دانسته منافات با دليلى ندارد كه گفته است : صيحه آسمانى بوده كه با صداى خود آنها را كشته و با آتش خود سوزانده ، براى اينكه هيچ مانعى نيست از اينكه حادثه اى از حوادث خارق العاده عالم و يا حادثه جارى بر عالم را به فرشته اى روحانى نسبت داد با اينكه فرشته در مجراى صدور آن حادثه قرار داشته ، هم چنان كه ساير حوادث عالم از قبيل مرگ و زندگى و رزق و امثال آن نيز به فرشتگانى كه در آن امور دخالت دارند نسبت داده مىشود .
و اينكه امام صادق ( ع ) فرمود : قوم ثمود در اين سه روزه كفن و حنوط خود را پوشيده بودند ، گويا خواسته است بطور كنايه بفرمايد كه : آماده مرگ شده بودند .
در بعضى « 1 » از روايات در باره خصوصيات ناقه صالح آمده كه آن قدر درشت هيكل بود كه فاصله بين دو پهلويش يك ميل بوده . ( و ميل به گفته صاحب المنجد مقدار معينى ندارد ، بعضى آن را به يك چشم انداز معنا كردهاند و بعضى به چهار هزار ذراع كه حدود دو كيلومتر مىشود ) و همين مطلب از امورى است كه روايت را ضعيف و موهون مىكند البته نه براى اينكه چنين چيزى ممتنع الوقوع است - چون اين محذور قابل دفع است و ممكن است در دفع آن گفته شود : حيوانى كه اصل پيدايشش به معجزه بوده ، خصوصياتش نيز معجزه است - بلكه از اين جهت كه ( در خود روايات آمده كه مردم از شير آن مىنوشيدند و حيوانى كه بين دو پهلويش دو كيلومتر فاصله باشد بايد ارتفاع شكم و پستانش به سه كيلومتر برسد ) چنين حيوانى با در نظر گرفتن تناسب اعضايش بايد بلندى كوهانش از زمين شش كيلومتر باشد و با اين حال ديگر نمىتوان تصور كرد كه كسى بتواند او را با شمشير به قتل برساند ، درست است كه حيوان به معجزه پديد آمده ولى قاتل آن ديگر بطور قطع صاحب معجزه نبوده ، بله با همه اين احوال جمله « لها شرب يوم و لكم شرب يوم - يك روز آب محل از آن شتر و يك روز براى شما » خالى از اشاره و بلكه خالى از دلالت بر اين معنا نيست كه ناقه مزبور جثه اى بسيار بزرگ داشته است .
گفتارى در داستان صالح ( ع ) در چند فصل
1 - ثمود ، قوم صالح ( ع ) :
ثمود قومى از عرب اصيل بودهاند كه در سرزمين
هامش
( 1 ) تفسير برهان ، ج 2 ، ص 225 .