هميشه در يك نقطه نبوده و شدت جريان نيز هميشه به يك اندازه نبوده در زمانهاى مختلف نيز ، هم مسير تغيير مىكرده و هم شدت جريان بوده است .
با اين بيان روشن مىشود كه اراضى رسوبى در زمانهاى قديم مجراى سيلهاى مهيب بوده هر چند كه امروز در نقطه بلندى واقع شده باشد و نهر و رودخانه اى از آن عبور نكند . و اين اراضى كه از جريان آبهاى بسيار زياد و برخاستن سيلهاى مهيب در آنها حكايت مىكند در اغلب نقاط زمين و از آن جمله اغلب نقاط ايران از قبيل تهران و قزوين و سمنان و سبزوار و يزد و تبريز و كرمان و شيراز و غير اينها يافت مىشود و بعضى از آنها در مركز بين النهرين و جنوب آن و در ما وراء النهر و صحراى شام و در هند و جنوب فرانسه و ناحيه شرقى چين و اكثر نقاط آمريكا يافت شده ، و ضخامت اين طبقه رسوبى در بعضى از نقاط به صدها متر مىرسد هم چنان كه در زمين تهران متجاوز از چهارصد متر است .
و اين بيان دو نتيجه را دست مىدهد يكى اينكه سطح زمين در عهدى نه چندان دور ( كه توضيحش خواهد آمد ) مجراى سيلهاى مهيب و عظيمى بوده كه چه بسا معظم نقاط روى زمين را پوشانده است .
نتيجه دوم اينكه طغيان و طوفان آب - از نظر ضخامت قشر رسوبى در بعضى از اماكن - نه در يك نوبت بوده و نه در يك سال و چند سال ، بلكه اين حوادث بطور دائم و مكرر در طول صدها سال بوده در هر نوبتى كه طوفانى رخ مىداده يا سيلى برمىخاسته يك طبقه رسوبى در محل پديد مىآمده و چون حادثه تمام و فروكش مىشده طبقه اى از خاك روى آن طبقه رسوبى را مىپوشانده باز اگر سيل و طوفانى برخاسته روى آن طبقه خاكى طبقه اى رسوبى به جاى نهاده ، و همين طور . و نيز اين نتيجه به دست آمد كه اختلاف طبقات رسوبى در خردى و درشتى ريگهايش به ما مىفهماند كه سيلها و طوفانها از نظر شدت و ضعف مختلف بودهاند .
2 - عامل پيدايش قشرها و طبقات ژئولوژى ، همان طبقات رسوبى بودهاند :
طبقات رسوبى عادتا بايد به شكل افقى پديد آيند چون ( وقتى سيلى برخاست در نقطه اى كه از حركت باز مىماند مواد غير آبى خود را در آنجا ته نشين كرده و طبقه اى افقى از رسوب پديد مىآورد ) ليكن گاهى مىشود كه اجزاى متراكم رسوبى در تحت فشارهاى بسيار شديد ، فشارى كه يا از سمت بالا بر او وارد مىآورد ( مانند آبشارهاى بزرگ ) و يا در اثر عوامل درونى زمين از پايين بر آن وارد مىشود به تدريج از شكل افقى درآمده و دائره شكل مىشود البته چنين چيزى در زمانهاى كوتاه رخ نمىدهد بلكه وقتى ممكن است رخ دهد كه ميليونها سال ادامه يابد . و پيدايش كوه ها و سلسله جبال به هم پيوسته اى كه مىبينيم بعضى بر بالاى بعضى ديگر قرار
تفسير الميزان ( فارسي ) — صفحة 397
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٣٩٧