به بقاى تو سوگند » تنها به فتح خوانده مىشود .
و اين آيه شريفه متضمن رد اولين شق از درخواست مشركين است كه گفتند : * ( « ائْتِ بِقُرْآنٍ غَيْرِ هذا . . . » ) * ، و معناى آيه مورد بحث بطورى كه سياق هم بر آن معنا كمك مىكند اين است : آوردن قرآن به دست من نيست ، اختيار آن به مشيت خدا است ، چون من رسولى بيش نيستم ، و اگر خداى تعالى مىخواست قرآنى ديگر نازل كند و اين قرآن را نمىخواست ، نه نوبت به آن مىرسيد كه من اين قرآن را بر شما تلاوت كنم ، و نه خداى تعالى شما را به فرستادن اين قرآن آگاه مىكرد ، به شهادت اينكه من قبل از نزول اين قرآن سالها در بين شما زندگى كردم و با شما معاشرت و شما با من معاشرت داشتيد ، من با شما و شما با من خلط و آميزش داشتيم و همه شاهديد كه در آن سالهاى دراز خود من از اينكه قرآنى بسويم وحى خواهد شد خبر نداشتم ، و اگر اختيار نازل كردن قرآن به دست من بود از همان اوائل زندگى آن را مىآوردم ، و از اوائل زندگيم آثار و نشانه هايى از كار امروزم براى شما ظاهر مىشد ، پس معلوم است كه در امر قرآن هيچ چيزى به من واگذار نشده ، امر قرآن فقط و فقط به دست خداى تعالى و قدرت و مشيت او است ، و مشيتش تعلق گرفته به اينكه اين قرآن را نازل كند ، نه غير اين را ، پس چرا تعقل نمىكنيد ؟
* ( « فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرى عَلَى اللَّه كَذِباً أَوْ كَذَّبَ بِآياتِه إِنَّه لا يُفْلِحُ الْمُجْرِمُونَ » ) * اين جمله استفهامى است انكارى ، به ظاهر مىپرسد كيست كه چنين و چنان باشد و ليكن معنايش اين است كه احدى نيست كه ستمكارتر و مجرمتر از اين دو طايفه باشد :
طايفه اى كه به دروغ بر خدا افتراء مىبندد ، و طايفه اى كه آيات خداى را تكذيب مىكند ، براى اينكه ظلم در حق همه افراد ، زشتى يكسان ندارد ، هر قدر مورد ظلم عظيمتر باشد زشتى آن نيز عظيمتر است ، و اگر ظلمى باشد در خصوص مقام پروردگار قهرا شديدترين ظلم ، و مرتكب آن ظالمترين ظالمان خواهد بود .
از ظاهر سياق و زمينه كلام بر مىآيد كه اين آيه تكميل احتجاج در دو آيه قبل است ، و معناى مجموع آيات اين است : من پيشنهادى را كه شما به من كرديد اجابت نمىكنم ، چون آوردن قرآنى ديگر و يا تبديل آيات اين قرآن كار من نيست و من حقى در آن ندارم ، و به فرضى كه چنين كارى بكنم ستمكارترين مردم خواهم بود و شديدترين جرم را مرتكب شدهام و مجرمين روى رستگارى نمىبينند ، به اين جهت ستمكارترين مردم خواهم بود اگر قرآن را مبدل كنم و بعضى از مواضع آن را كه مورد پسند شما نيست تغيير دهم به خداى تعالى افتراء بستهام ، و هيچ ظالمى ظالمتر از كسى كه به خدا دروغ ببندد نيست ، و اگر اين قرآن را به حال خود