كرده بود جا داشت كه عرض كند : « رب انى اعوذ بك من سؤالى هذا - پروردگارا من از اين درخواستم به تو پناه مىبرم » تا مصدر مضاف به معمولش ( درخواستم ) تحقق و وقوع ارتكاب را برساند ، نه اينكه بگويد : « پروردگارا من به تو پناه مىبرم از اينكه چنين و چنان كنم » .
و نيز دليل بر اينكه نوح ( ع ) آن درخواست بى جا را نكرده بوده اين است كه خداى تعالى بعد از نهى يعنى جمله * ( « فَلا تَسْئَلْنِ ما لَيْسَ لَكَ بِه عِلْمٌ » ) * فرموده * ( « إِنِّي أَعِظُكَ أَنْ تَكُونَ مِنَ الْجاهِلِينَ » ) * زيرا معناى اين جمله اين است كه من تو را نصيحت مىكنم و زنهارت مىدهم ، كه با اين سؤالت از جاهلين مباشى . و اگر نوح ( ع ) در سخن خود درخواست نجات فرزند را كرده بود از جاهلان شده بود ، براى اينكه درخواستى كرده بود كه از حقيقت و واقعيت آن آگاه نبوده .
و اگر بگويى آوردن تعبير به اسم فاعل ( جاهلين ) استقرار در صفت جهل را مىرساند ، و استقرار وقتى تحقق پيدا مىكند كه عمل جاهلانه مكرر از آدمى سر بزند ، نه يك بار و دو بار ، پس معلوم مىشود كه آن جناب يك عمل جاهلانه را مرتكب شده و يك درخواست بى جا كرده است و خداى تعالى در جمله مورد بحث زنهارش مىدهد از اينكه بار ديگر اين گونه اعمال را مرتكب شود ، و در نتيجه در اثر تكرار آن متصف به صفت جهل گشته ، از جاهلان شود .
در پاسخ مىگوييم وزن فاعل از قبيل « جاهل » و امثال آن دلالتى بر استقرار و تكرر ندارد ، بله از ماده « جهل » وزن فعولش اين دلالت را دارد ، و اهل ادب گفتهاند صيغه اى كه از اين ماده استقرار را مىرساند جاهل نيست بلكه جهول است ، شاهدش هم آيه مربوط به داستان « گاو » بنى اسرائيل است كه بنى اسرائيل به موسى ( ع ) گفتند : « قالُوا أتَتَّخِذُنا هُزُواً » و موسى در پاسخ فرمود : « أَعُوذُ بِاللَّه أَنْ أَكُونَ مِنَ الْجاهِلِينَ » « 1 » و شاهد ديگرش آيه زير است كه دعاى يوسف را حكايت مىكند ، كه عرضه داشت : « وَإِلَّا تَصْرِفْ عَنِّي كَيْدَهُنَّ أَصْبُ إِلَيْهِنَّ وَأَكُنْ مِنَ الْجاهِلِينَ » « 2 » ، و آيه زير است كه در خطاب به پيامبر گرامش فرموده :
« وَلَوْ شاءَ اللَّه لَجَمَعَهُمْ عَلَى الْهُدى فَلا تَكُونَنَّ مِنَ الْجاهِلِينَ » « 3 » .
هامش
( 1 ) بنى اسرائيل گفتند آيا ما را به مسخره گرفته اى ؟ موسى فرمود : پناه مىبرم به خدا اگر از جاهلان باشم . « سوره بقره ، آيه 67 »
( 2 ) پروردگارا اگر دستگيرى تو نباشد و اگر كيد زنان مصر را از من برنگردانى من به سوى آنها متمايل شده و از جاهلان مىگردم . « سوره يوسف ، آيه 33 »
( 3 ) و اگر خدا مىخواست همگى را به هدايت مجتمع مىكرد ، پس زنهار ، از جاهلان مباشى .
« سوره انعام ، آيه 35 »